Şâfiî ve Hanefî Mezhebine Göre Kurban Hakkında En Çok Sorulan Sorular ve Kısa Cevaplar
Prof. Dr. M. Salih GEÇİT
Kurbanın Tanımı
Kurban bayramında Allah'a ibadet maksadıyla kesilen ve belli nitelikleri taşıyan hayvana kurban denir. Zekât ve bayram namazları gibi kurban da hicretin 2. senesinde emredilmiştir. Bu ibadet Kitap, Sünnet ve icmâ-i ümmetle sabittir.
Kurbanın Şer'î Delilleri
Kurban ibadetiyle ilgili olarak Kur'ân-ı Kerîm'de şöyle buyrulmaktadır:
"Kurbanlık büyük baş hayvanları da sizin için Allah'ın dininin nişanelerinden kıldık."(Hac 22/36.)
Kurbanın sünnetteki deliline gelince sevgili Peygamberimiz (s.a.v) şöyle buyurmuştur:
"Kurbanlığın en hayırlısı koçtur. Kefenin en hayırlısı da hülledir." (Tirmizî, Edâhî, 18.)
Ashâb-ı kiramdan Enes de (r.a) bu konuda şöyle bir rivayette bulunmuştur:
"Peygamber (s.a.v), boynuzlu ve beyaz iki koç kurban etti. Onları eliyle kesti. Besmele çekti, tekbir getirdi ve ayağını da yanlarına koydu." (Müslim, Edâhî, 9.)
Abdullah b. Abbas da (r.a) kurbanla ilgili bir rivayetinde şöyle demiştir: Resûlullah'ın (s.a.v) şöyle buyurduğunu işittim:
"Üç şey bana farzdır, size ise nafiledir: Vitir namazı, kurban ve kuşluk namazı." (Ahmed, el-Müsned )
Peygamber Efendimiz Bayram Günü önce bayram namazını kıldırdı, sonra da Kurban kesti. Bir hadisinde böyle yapmanın daha faziletli olacağını bildirererk şöyle buyurmuştur:
"Bu günümüzde bizim için yapılacak ilk şey, namaz kılmaktır. Ondan sonra (ki işimiz, evlerimize) dönüp kurban kesmek olacaktır. Her kim böyle yaparsa, sünnetimize uygun iş yapmış olur. Kim kurbanı bu vakitten önce keserse, o da ancak ailesine sunduğu bir ettir; o kurbandan sayılmaz." (Buhârî, Edâhî, I; Müslim, Edâhî, 1.)
Kurbanla İlgili Sorular
1. Kurban nedir?
Allah’a yaklaşmak niyetiyle belirli vakitte belirli hayvanı kesmektir.
Ayet: “Rabbin için namaz kıl ve kurban kes.” (Kevser 108/2)
2. Kurbanın hükmü nedir?
Hanefî mezhebine göre vacip, Şâfiî mezhebine göre sünnet-i müekkededir.
3. Kimlere kurban gerekir?
Hanefî mezhebine göre temel ihtiyaçları dışında nisap miktarı mala sahip olan mukim Müslümana vaciptir.
Şâfiî mezhebine göre imkânı olan kimse için kuvvetli (müekked) sünnettir.
4. Şâfiî mezhebinde kurban kesmeyen günahkâr olur mu?
Mazeretsiz terk etmek mekruh kabul edilir; büyük bir fazileti kaçırmış olur.
5. Kurban hangi yılda meşru kılınmıştır?
Hicretin ikinci yılında meşru kılınmıştır. Hz. Peygamber Efendimiz Medine'de kurban kesmiştir.
6. Kurban ibadetinin temel hikmeti nedir?
Takva, teslimiyet, fedakârlık ve Allah’a yakınlıktır.
Ayet: “Allah’a ulaşan ne etleridir ne kanlarıdır; O’na ulaşan takvanızdır.” (Hac 22/37)
7. Kurban kesmek yerine parasını sadaka vermek yeterli olur mu?
Şâfiî ve Hanefî mezhebine göre olmaz. Sadaka sevaptır; fakat kurban ibadetinin yerini tutmaz. Kurbanda kan akıtmak esastır.
8. Kurban kesmenin fazileti nedir?
Allah’a yakınlığa vesile olan büyük bir ibadettir.
Hadis: “Âdemoğlu kurban gününde Allah katında kurban kesmekten daha sevimli amel işlemez.”
9. En faziletli kurban hangisidir?
Semiz, kusursuz ve kıymetli olan hayvandır. Kurbanda esas olan fakirin et ihtiyacını en güzel şekilde gidermektir.
10. Hangi hayvanlar kurban olabilir?
Şâfiî ve Hanefî mezhebine göre koyun, keçi, sığır, manda ve deve kurban olur.
11. Tavuk ve horoz kurban olur mu?
Şâfiî ve Hanefî mezhebine göre olmaz. Bu konudaki farklı görüşlere uyulmaz.
12. Bir koyun kaç kişi adına kesilebilir?
Bir kişi adına kesilir; sevabı aile fertlerine niyet edilebilir.
13. Bir büyükbaş hayvana kaç kişi ortak olabilir?
En fazla yedi kişi ortak olabilir. Sahabeden Câbir (r.a) şöyle demiştir: "Resûlullah (s. a. v) ile birlikte kurban kestik. Bir deve yedi kişi için, bir sığır da yedi kişi için kurban edildi." (Müslim, Hac, 62.)
14. Ortakların niyetleri farklı olabilir mi?
Şâfiî mezhebine göre farklı ibadet niyetleri olabilir.
Hanefî mezhebine göre ortakların tamamının ibadet niyeti taşıması gerekir.
15. Hisse sahiplerinden biri ibadet niyeti taşımıyorsa ne olur?
Hanefî mezhebine göre ortaklığın tamamına zarar verir.
Hanefî mezhebine göre büyük baş hayvana ortak olanların hepsinin kurban niyetiyle ortak olmaları, kurbanın geçerliliği açısından şarttır. Ortaklardan birinin niyeti kurban kesmek değilse, diğerlerinin kurbanı sahih olmaz.( İbnÂbidîn, Reddü'l-Muhtâr, 6/316.)
16. Koyunun yaşı kaç olmalıdır?
Bir yaşını doldurmalıdır; bir yaşında gibi gösterişli altı aylık koyun da caizdir.
Koyunun tam olarak bir yaşını doldurmuş veya altı aydan büyük olmak şartıyla ön dişleri düşmüş olanı kurban edilebilir.
17. Keçi kaç yaşında kurban olur?
Hanefî mezhebine göre bir yaşını, Şâfiî mezhebine göre iki yaşını doldurmalıdır.
Buna göre iki mezhebe göre Keçinin iki yaşını doldurmuş olanı kurban edilebilir.
18. Sığır ve manda kaç yaşında kurban olur?
Şâfiî ve Hanefî mezhebine göre iki yaşını doldurmuş olmalıdır.
19. Deve kaç yaşında kurban olur?
Şâfiî ve Hanefî mezhebine göre beş yaşını doldurmuş olmalıdır.
20. Kör hayvan kurban olur mu?
Belirgin derecede kör ise olmaz.
Hadis: “Kusuru açık belli olan hayvan kurban edilmez.”
21. Topal hayvan kurban olur mu?
Sürüsüne yetişemeyecek derecede topalsa olmaz.
22. Hasta hayvan kurban edilir mi?
Belirgin hastalığı varsa caiz değildir.
23. Çok zayıf hayvan kurban olur mu?
İliği kurumuş derecede zayıfsa olmaz.
24. Uyuz hayvan kurban olur mu?
Ete zarar verecek derecede uyuzsa caiz değildir.
25. Kulağı kesik hayvan kurban olur mu?
Kulağının çoğu kesikse caiz değildir.
26. Boynuzu kırık hayvan kurban olur mu?
Aslından kırık olmayıp ağır kusur oluşturmuyorsa caizdir.
27. Dişsiz hayvan kurban olur mu?
Yem yiyemeyecek derecede dişsizse olmaz.
28. Burulmuş hayvan kurban olur mu?
Şâfiî ve Hanefî mezhebine göre caizdir.
29. Hamile hayvan kurban edilir mi?
Caizdir; ancak doğuma yakınsa mekruh görülmüştür.
30. Kurban kesme vakti ne zaman başlar?
Bayram namazından sonra başlar.
Hadis: “İlk işimiz namaz kılmak, sonra kurban kesmektir.”
31. Kurban kesim vakti ne zaman sona erer?
Şâfiî mezhebine göre bayramın dördüncü günü güneş batıncaya kadar devam eder.
Hanefî mezhebine göre üçüncü günü güneş batıncaya kadar sürer.
32. Bayram namazından önce kesilen hayvan kurban olur mu?
Olmaz; normal et hükmünde olur.
Hadis: “Kim namazdan önce keserse o sadece ailesine et sunmuş olur.”
33. Gece kurban kesmek caiz midir?
Caizdir; gündüz kesmek daha uygundur.
34. Kurban ibadetinde niyet şart mıdır?
Şâfiî ve Hanefî mezhebine göre niyet şarttır.
Çünkü "Ameller niyetlere bağlıdır!"
35. “Bu hayvan kurbandır” denirse ne olur?
Adak hükmü alır; satılması ve değiştirilmesi uygun olmaz. Şafii mezhebine göre adak kurban yiyilmez, nafakasından sorumlu okunanlara yedirilmesi caiz değildir.
36. Kurban keserken besmele gerekir mi?
Şâfiî ve Hanefî mezhebine göre gerekir.
Ayet: “Üzerine Allah’ın adı anılanlardan yiyin.” (En‘âm 6/118)
37. Besmele kasten terk edilirse ne olur?
Hanefî mezhebine göre kurban geçerli olmaz.
Şâfiî mezhebine göre mekruh olmakla birlikte kesim geçerlidir.
38. Kurban keserken ne söylenir?
“Bismillahi Allahu Ekber.” denilir.
39. Kurbanı kıbleye çevirmek gerekir mi?
Şâfiî ve Hanefî mezhebine göre müstehaptır.
40. Hayvanın yanında bıçak bilemek doğru mudur?
Mekruhtur; merhamete aykırıdır.
41. Bıçak nasıl olmalıdır?
Keskin olmalı, hayvana eziyet vermemelidir.
42. Kurbanlık hayvana eziyet etmek caiz midir?
Hayır. Bu davranış büyük vebaldir. İbadet nezaket içinde eda edilmelidir.
43. Kurbanı sahibinin bizzat kesmesi şart mıdır?
Şâfiî ve Hanefî mezhebine göre şart değildir; vekâlet verebilir.
44. Telefonla veya mesajla vekâlet verilebilir mi?
Şâfiî ve Hanefî mezhebine göre sözlü, yazılı veya telefonla vekâlet verilebilir.
45. Kadın kurban kesebilir mi?
Şâfiî ve Hanefî mezhebine göre usulünü biliyorsa kesebilir.
46. Kesimde hangi organların kesilmesi gerekir?
Nefes ve yemek borusunun kesilmesi gerekir. Bu konuda mezheplerin tafsilat ve teferruatini ilmihal kitaplarından okumak gerekiyor.
47. Tırnak ve dişle kesim yapılabilir mi?
Şâfiî ve Hanefî mezhebine göre caiz değildir.
48. Gayrimüslimin kestiği hayvan yenebilir mi?
Kitap ehlinin usulüne yani İslami usullere uygun kesimi yenebilir.
49. Kurban etinden sahibi yiyebilir mi?
Şâfiî ve Hanefî mezhebine göre yiyebilir; yemesi müstehaptır. Adak kurbanı yiyilmez, nafakasından sorumlu olunanlara yedirilemez.
50. Kurban eti nasıl değerlendirilmeli?
Fakirlerle, akrabalarla ve komşularla paylaşılması güzeldir; tamamı dağıtılabilir veya bir kısmı evde bırakılabilir.
51. Gayrimüslime kurban eti verilebilir mi?
Komşuluk ve ikram amacıyla verilebilir.
52. Kurban etini satmak caiz midir?
Şâfiî ve Hanefî mezhebine göre caiz değildir.
53. Kasabın ücretini et veya deriyle vermek caiz midir?
Caiz değildir; ücreti ayrıca ödenmelidir.
54. Kurban derisi satılabilir mi?
Şahsî kazanç için satılması uygun değildir. Hayır kurumuna veya fakire verilir.
55. Ölü adına kurban kesilebilir mi?
Vasiyeti varsa kesilir; ayrıca nafile olarak sevabı bağışlanabilir.
56. Akîka ile kurban aynı hayvanda birleşebilir mi?
Bu konuda ihtilaf vardır; ayrı kesmek ihtiyata daha uygundur.
57. Kredi kartıyla kurban almak caiz midir?
Faize düşmeden ödeme yapılırsa caizdir.
58. Faizli banka kredisiyle kurban almak uygun mudur?
Faizli işlemle ibadet yapmaktan kaçınmak gerekir.
59. Bayram ziyaretlerinde nelere dikkat edilmelidir?
Sıla-i rahim yapılmalı, kırgınlıklar giderilmeli; gıybet, gösteriş ve kırıcı sözlerden kaçınılmalıdır.
Hadis: “Sıla-i rahim ömrü ve rızkı artırır.”
60. Kurban ibadetinin özü nedir?
Et ve kan değil; ihlas, takva, teslimiyet ve kulluk şuurudur.
Ayet: "Unutmayın ki, o kurbanların ne etleri ne de kanları Allah’a ulaşır. Sizden Allah’a ulaşacak olan tek şey takvânızdır. Allah böylece o hayvanları hizmetinize verdi ki, sizi doğru yola ilettiği için tekbir getirerek Allah’ın büyüklüğünü ilan edesiniz! Rasûlüm! Artık o iyilik eden ve işini güzel yapanları müjdele!" (Hac 22/37).
Tüm İslam aleminin ve Müslümanların Kurban Bayramını şimdiden tebrik eder, ibadet, ihlas, sila-i rahim, huzur ve emniyet içinde geçirilen bayramlar dileriz.
