Mendel Neden Bezelye Kullandı?

Mendel Neden Bezelye Kullandı? Mendel'in bezelye bitkisinin kullanmasının ona sağladığı avantajlar nelerdir?

Gregor Mendel, kalıtım üzerine yaptığı deneylerde özellikle bezelye bitkisini (Pisum sativum) tercih etti. Bunun temel nedeni, bezelyenin genetik özelliklerinin kolay gözlemlenebilir ve kontrol edilebilir olmasıydı.

Bezelye bitkisi kısa sürede yetişir ve bir sezonda birden fazla nesil elde etmeye imkân tanır. Bu durum Mendel’e verileri hızlı şekilde karşılaştırma ve sonuçları istatistiksel olarak değerlendirme avantajı sağladı. Ayrıca bezelyelerde çiçek rengi, tohum şekli, tohum rengi, bitki boyu gibi belirgin ve birbirinden net ayrılan özellikler bulunuyordu. Bu özellikler karışık ara formlar yerine açıkça farklı kategorilerde gözlemlenebildiği için Mendel’in deney sonuçları daha net çıktı.

Bir diğer önemli avantaj ise bezelyenin kendi kendine tozlaşabilmesiydi. Bu sayede saf (homozigot) hatlar oluşturmak mümkündü. Aynı zamanda Mendel, çiçekleri elle tozlaştırarak kontrollü çaprazlamalar yapabiliyordu. Bu kontrol imkânı, deneylerin bilimsel güvenilirliğini artırdı.

Mendel bezelyeleri nasıl çaprazladı?

Mendel, bezelye bitkilerinde kontrollü tozlaşma yöntemi kullandı. Öncelikle seçtiği bitkinin erkek organlarını (polen üreten kısımlarını) keserek kendi kendine tozlaşmasını engelledi. Daha sonra başka bir bezelye bitkisinden aldığı poleni, fırça yardımıyla dişi organın üzerine sürdü.

Bu yöntemle iki farklı özelliğe sahip saf bitkileri çaprazladı. Örneğin uzun boylu bir bezelye ile kısa boylu bir bezelyeyi birleştirdi. İlk nesilde (F1) ortaya çıkan sonuçları gözlemledi, ardından bu nesli kendi içinde çaprazlayarak ikinci nesli (F2) inceledi. Bu nesillerde özelliklerin belirli oranlarda ortaya çıktığını fark etti. Böylece baskın (dominant) ve çekinik (resesif) özellik kavramlarını ortaya koydu.

Mendel ne yaptı?

Mendel, 1856–1863 yılları arasında yaptığı deneylerle kalıtımın belirli kurallara göre aktarıldığını gösterdi. Çalışmaları sonucunda üç temel ilke ortaya koydu:

Birincisi, baskınlık ilkesi; bazı özellikler diğerlerine baskın çıkar.
İkincisi, ayrılma ilkesi; kalıtım faktörleri (bugün gen dediğimiz yapılar) üreme hücrelerinde birbirinden ayrılır.
Üçüncüsü, bağımsız dağılım ilkesi; farklı özellikler birbirinden bağımsız şekilde aktarılabilir.

Mendel, gen kavramını bugünkü adıyla bilmese de, kalıtımı yöneten “faktörler” olduğunu ileri sürdü. Çalışmaları yaşadığı dönemde pek dikkat görmedi; ancak 20. yüzyılın başında yeniden keşfedildi ve modern genetik biliminin temeli kabul edildi.

Genetiğin babası kimdir?

Genetiğin babası olarak kabul edilen isim Gregor Mendel’dir. Mendel’in bezelye deneyleri, kalıtımın rastgele değil, matematiksel oranlara dayalı bir sistemle aktarıldığını ortaya koymuştur.