Antik Roma döneminde, İmparatorluğun en doğu köşesinde, bir türlü kalkınamayan küçük bir eyalet vardı.
Bu eyalete gelen her yönetici, büyük vaatlerle göreve başlıyor; ancak görev süresi dolduğunda, geriye hazineyle değiştirlmiş beton enkazlar bırakıp gidiyordu.
Bu eyaletin ilginç bir sakini vardı: Hayıus.
Meclis üyeleri arasında "Deli Hayıus" olarak biliniyordu.
Önceki Proconsul'lerin gösterişli nutuklarına, açılış törenlerine ve coşkulu vaatlerine halk alkış tutarken, o hep kahkahalarla gülüyordu.
Bu yüzden de şehir meclisi tarafından aforoz edilmiş; saraya ve toplantılara alınmıyordu.
Bir gün Roma İmparatoru, bu küçük eyalete yeni bir Proconsul atadı.
Yeni yönetici göreve gelir gelmez meydanlarda konuşmalar yapmaya başladı; köylerden, ticaret yollarından, adaletten, zenginlikten söz etti.
Halk yine alkışladı. Fakat dikkat çeken bir durum oldu: Hayıus bu yöneticiye hiç gülmedi.
Yeni Proconsul'e ulaşan ilk haberlerden biri de bu oldu zaten.
"Şu meşhur Deli Hayıus var ya..." dediler.
"Evet!" dedi Proconsul.
"Önceki yöneticilere sürekli gülüyordu, ama size hiç gülmüyor."
Proconsul gururlandı.
"Demek ki niyetimin iyi olduğunu anladı..." diye düşündü. Proconsul gerçekten de iyi niyetli biriydi.
Ya da daha betonun cazibesini keşfetmemişti.
Aradan birkaç hafta geçti. Proconsul büyük bir toplantı düzenledi. Toplantıya bürokratlarıyla katılıp halkı karşıladı.
Proconsul, toplantıya meclisin afaroz kararını kaldırıp, Hayıus'u da davet etmişti.
Kapılar açıldı. Hayıus ağır adımlarla içeri girdi. Önce Proconsul'e baktı, sonra sağında ve solunda duran bürokratlara...
Ve aniden kahkahalarla gülmeye başladı. Kahkahalar kesilmeyince salondakiler tedirgin oldu.
Görevliler Hayıus'a doğru öfkeyle yürüdü, fakat Proconsul, "Durun!" diye bağırdı.
Ortama sessizlik indi, görevliler durdu.
"Bırakın! Madem gülüyor, neden güldüğünü açıklasın." dedi, Proconsul.
Görevliler geri çekildi. Hayıus kahkahalarını güçlükle bastırdı, yaşaran gözlerini ellerinin tersiyle sildi.
Sonra ciddi bir ifadeyle konuştu:
"Proconsul Hazretleri! Hazinesinin betonla değiştirildiği bir eyalete hizmet etmeye geldiniz. Eğer hazinemizi hizmete harcayacaksanız; sağınızda ve solunuzda eski bürokratların ne işleri var?
Yok eğer hazinemizi yine betonla değişecekseniz, bu işte uzman bürokratların başında ne işiniz var?"
Proconsul anlamıştı, ama Hayıus halkın da anlaması için devam etti:
"Yıllardır arabayı aynı katırlar çekiyor. Araba yürümeyince de her seferinde arabacıyı değiştiriyorlar. Aynı arabaya, aynı katırlarlı koşarak farklı sonuç alacağını iddia eden arabacıya gülünmez de ne yapılır." dedi ve kahkahalar atarak dönüp gitti.
(Orjinal öyküdür, kaynak belirtilmeden alıntı yapılamaz.)
