Eski köy odaları yalnızca sohbet edilen mekânlar değil, hayat tecrübelerinin nesilden nesile aktarıldığı birer halk üniversitesiydi.
Çocukluğumda o köy odalarında dinlediğim ve hâlâ hafızamda canlı tuttuğum bir söz vardır:
"Zengin aile kızını istemek zordur ama idare etmek kolaydır.
Yoksul aile kızını istemek kolaydır ama idare etmek zordur."
Eskilerin aile yönetimi üzerine söylediği bu sözü, bugünün siyasetine ve yönetime uyarlarsak şöyle bir sonuca ulaşabilir miyiz?
Oyları zor alınan toplumlar kolay yönetilir; oyları kolay alınan toplumlar ise zor yönetilir.
Mesela;
Hukukun üstünlüğünü benimsemiş, bireysel hak ve özgürlüklere saygılı, demokratik değerlere sahip; eğitimde, bilimde ve sanatta yüksek yaşam standardına ulaşmış toplumları "zengin aile" olarak düşünelim.
Bu toplumların oyunu almak zordur.
Çünkü seçmen bilinçlidir; vaatlerin maliyetini hesaplar, hesap sorar ve algı operasyonlarına kolay kolay teslim olmaz.
Ama bu toplumları yönetmek kolaydır.
Çünkü hukuk bağımsızdır, kurumlar güçlüdür, bürokrasi kurallara göre hareket eder ve toplum ortak kurallara uyar.
Siyasetçi zayıf kalsa bile güçlü sistem düzeni ayakta tutar.
Şimdi de insani gelişmişlik düzeyi düşük, hukukun üstünlüğü zayıflamış, kurumları güç kaybetmiş, yetkinin şahıslarda toplandığı; eğitimin, bilimin ve sanatın gelişmekte zorlandığı toplumları "yoksul aile" olarak düşünelim.
Bu toplumların oyunu almak kolaydır.
Çünkü popülizm, kimlik siyaseti ve güçlü algı yöntemleriyle kitleler kolayca yönlendirilebilir, blok oylara dönüştürülebilir.
Fakat bu toplumları yönetmek zordur.
Çünkü kurumlar zayıf olduğunda her kriz doğrudan siyasetçinin omuzlarına biner. Toplumsal uzlaşı çabuk bozulur; düzeni koruyabilmek için sürekli baskı kurmak ya da sürekli taviz vermek gerekir.
Ve siyasetçi zayıfladığında sistem çöker.
Sonuç olarak...
Zor kazanılan toplumların yönetimi kolaydır.
Kolay kazanılan toplumların yönetimi zordur.
Belli ki büyüklerimiz, eski köy odalarında aile yönetimi için söyledikleri o sözle, toplumların yönetim felsefesini de özetlemişler.
Ruhları şad olsun.
