Erzurum Çifte Minareli Medrese'de taç kapıdan avluya üç mimari ayrıntı

Erzurum’un tarihî merkezindeki Çifte Minareli Medrese’nin kuzey cephesine bakıldığında iki minareyle çerçevelenen taş giriş görülüyor. Kapıya yaklaşıldığında, ilk bakışta birbirine benzeyen iki yandaki kabartmaların farklı olduğu fark ediliyor. Girişten sonra ise yapının düzeni değişiyor. Odalar ve geçitler, gökyüzüne açık dikdörtgen bir avlunun çevresinde sıralanıyor.

Kültür ve Turizm Bakanlığının Kültür Portalı’na göre medresenin 13. yüzyılın sonlarında yaptırıldığı kabul ediliyor. Hatuniye Medresesi adıyla da anılan yapının kimin tarafından yaptırıldığına ilişkin farklı görüşler var. Portal, Selçuklu Sultanı Alaaddin Keykubat’ın kızı Hundi Hatun ile İlhanlı hanedanından Padişah Hatun’un adlarını aktarıyor. Kültür Portalı – Çifte Minareli Medrese

Taç kapının iki yanındaki kabartmalar farklı

Kuzey cephesinin ortasındaki anıtsal girişin çevresinde palmet ve rumi gibi süsleme motifleri görülüyor. Kapının batı tarafında, yaprakları belirgin bir hayat ağacıyla birlikte çift başlı kartal ve ağzı açık iki yılan betimlenmiş. Doğu tarafındaki karşılıkta ise yaprak ve kartal işlemeleri bulunmuyor. Bu fark, cephede uzaktan simetrik görünen taş panoların yakından neden ayrı ayrı incelenmeye değer olduğunu gösteriyor. Kültür Portalı – Taş bezemeler

İki minarede taşın yerini tuğla alıyor

Kapının iki yanından yükselen minarelerin gövdelerinde tuğla ve sırlı tuğla kullanılmış. Kültür Portalı minarelerin yüksekliğini 26 metre olarak veriyor. Cepheye aşağıdan yukarıya bakıldığında malzeme değişimi belirginleşiyor. Kapının çevresindeki desenler taşa oyulmuşken minarelerdeki bezemeyi tuğlaların dizilişi ve sırlı yüzeyler oluşturuyor. Kültür Portalı – Minareler

Avlu, iki kattaki odaları birbirine bağlıyor

Taç kapıdan geçildiğinde tonozlu bir giriş koridoru, ziyaretçiyi dikdörtgen avluya çıkarıyor. Kültür envanterine göre yapının doğu ve batı kanatlarında odalar, avluya bakan kemerli geçitlere açılıyor. Alt ve üst kat boyunca uzanan bu geçitlere revak deniyor. Zemin kattaki bazı odalar ışığı, kapılarının üzerindeki küçük pencerelerden alıyor.

Medrese dört eyvanlı bir plana sahip. Eyvan, avluya bakan bir yüzü açık, üstü örtülü mekân. Revakların daha küçük kemerleri arasında eyvanların geniş açıklıkları seçilebiliyor. Güneydeki ana eyvan, gövdesi on iki köşeli bir kümbetle birleşiyor. Dışarıdan külah biçiminde örtülen bu yapı, avlunun karşı ucunu belirliyor. Kültür Envanteri – Yapı planı · Kültür Portalı – Kümbet

Kapak fotoğrafı Engin Mutlu 58. Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0