Prof. Dr. Kaya'dan Ağrı değerlendirmesi: Potansiyel var, performans neden düşük?

Ağrı, Forbes’in “En Yaşanabilir İller” Araştırmasında Sondan 6. Sırada Yer Aldı

Dünyaca ünlü ekonomi ve finans dergisi Forbes tarafından hazırlanan “Türkiye’nin En Yaşanabilir İlleri” araştırması kamuoyunda geniş yankı uyandırdı. Ekonomik refah, sosyal ve kültürel birikim, yatırım ortamı, istihdam olanakları, şehirlerin gelişmişlik düzeyi ve coğrafi konum gibi çok sayıda kriterin dikkate alındığı çalışmada, Türkiye genelindeki iller endeks puanlarına göre sıralandı.

Araştırma sonuçlarına göre İstanbul, Ankara ve İzmir listenin ilk üç sırasında yer aldı. Yaşanabilirlik endeksi en düşük 10 il de kamuoyuyla paylaşıldı. Sıralamada Ağrı, 32,44 genel endeks puanıyla 76’ncı sırada, yani sondan 6’ncı sırada konumlandı.

Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Coğrafya Bölümü öğretim üyelerinden Prof. Dr. Faruk Kaya, Karaköse Haber için kaleme aldığı değerlendirme yazısında söz konusu tabloyu bilimsel bir çerçevede ele aldı. 

Prof. Dr. Kaya, Forbes tarafından açıklanan verilerin duygusal tepkilerle değil, rasyonel ve bilimsel bir bakış açısıyla değerlendirilmesi gerektiğini belirterek şu ifadeleri kullandı:

“Forbes dergisinin Türkiye’nin en yaşanabilir illerine ilişkin yayımladığı son araştırmada Ağrı ilinin 76. sırada, yani sondan 6. sırada yer alması üzerinde ciddiyetle düşünülmesi gereken bir sonuçtur. Finans, endüstri, yatırım ortamı, üretim kapasitesi ve ekonomik hareketlilik gibi kriterlere dayalı bu tür endeksler, illerin mevcut performansını ölçer. Bu nedenle ortaya çıkan tabloyu duygusal tepkilerle değil, bilimsel bir perspektifle değerlendirmek gerekir.”

Kaya, açıklamasında sıralamanın ilin sahip olduğu potansiyeli değil, mevcut sosyo-ekonomik performansı yansıttığını vurguladı.

“Öncelikle şu gerçeği teslim edelim: Bu sıralama Ağrı ilinin potansiyelini değil, mevcut sosyo-ekonomik performansını yansıtmaktadır. Sorun potansiyel eksikliği değil; potansiyelin yeterince organize, planlı ve sürdürülebilir biçimde değerlendirilememesidir.”

Turizm, Tarım ve Sınır Ticareti Potansiyeline Dikkat Çekildi

Ağrı’nın sahip olduğu doğal, kültürel ve ekonomik potansiyele dikkat çeken Kaya, ilin özellikle inanç ve kültür turizmi açısından güçlü bir zemine sahip olduğunu ifade etti. Bu kapsamda Ağrı Dağı ve İshak Paşa Sarayı gibi ulusal ve uluslararası bilinirliği olan değerlerin doğru altyapı ve tanıtım stratejileriyle önemli bir ekonomik girdiye dönüşebileceğini belirtti. Prof. Dr. Kaya değerlendirmesinde şu ifadelere yer verdi:

“Ağrı ili; inanç ve kültür turizmi bakımından güçlü bir zemine sahiptir. Ağrı Dağı ve İshak Paşa Sarayı gibi ulusal ve uluslararası bilinirliği olan değerler, doğru altyapı ve tanıtım stratejileriyle önemli bir ekonomik girdiye dönüşebilir. Hayvancılık ve tarım açısından geniş mera alanları ve üretim kültürü mevcuttur.”

Ağrı’nın uzun ve sert geçen kış mevsiminin de uygun yatırımlarla avantaja dönüştürülebileceğini kaydeden Kaya, kış turizmi, sağlık turizmi ve termal kaynakların değerlendirilmesinin ilin ekonomik çeşitliliğine katkı sağlayabileceğini dile getirdi.

“Uzun kış mevsimi, uygun yatırımlarla kış turizmine dönüştürülebilecek bir avantajdır. Sağlık turizmi ve termal kaynak potansiyeli dikkate değerdir. Sınır ticareti açısından sahip olunan jeostratejik konum ise ayrı bir ekonomik fırsat alanıdır.”

“Asıl Risk, Uyarıların Dikkate Alınmamasıdır”

Ağrı’nın mevcut sıralamasının tek başına bir sonuç değil, aynı zamanda bir uyarı niteliği taşıdığını belirten Kaya, yapısal sorunlara dikkat çekti. Sanayi altyapısının zayıflığı, özel sektör yatırımlarının sınırlı kalması, katma değerli üretimin yeterince gelişmemesi ve beşerî sermayenin göç yoluyla kaybı gibi faktörlerin ilin endekslerde alt sıralarda yer almasına neden olduğunu ifade etti.

“Ancak bu alanların hiçbirinde istenilen ölçekte bir sıçrama gerçekleştirilememiştir. Sanayi altyapısının zayıflığı, özel sektör yatırımlarının sınırlılığı, katma değerli üretim eksikliği ve beşerî sermayenin göç yoluyla kaybı, ilin endekslerde alt sıralarda yer almasının temel nedenleridir.”

Kaya, en büyük tehlikenin sıralamanın kendisi değil, bu tür verilerin dikkate alınmaması olduğunu vurguladı:

“Burada asıl tehlike sıralamanın kendisi değil, bu tür uyarıların dikkate alınmamasıdır. Zaten Türkiye’de en fazla göç veren iller arasında bulunan, kırsal nüfusu sürekli azalan Ağrı ilinde gerekli yapısal tedbirler alınmazsa; nüfus kaybı, ekonomik daralma ve sosyal çözülme süreci hızlanacaktır.”

“Bu Sıralama Bir Kader Değil, Bir İkazdır”

Açıklamasının sonunda Ağrı’nın sahip olduğu genç nüfus, doğal ve kültürel miras ile tarım ve hayvancılık altyapısının hâlâ önemli bir avantaj sunduğunu belirten Kaya, uzun vadeli ve bütüncül bir kalkınma vizyonunun gerekliliğine işaret etti.

“Genç nüfus oranı hâlâ yüksektir. Doğal ve kültürel miras güçlüdür. Tarım ve hayvancılık altyapısı tamamen ortadan kalkmış değildir. Stratejik konum önemli bir avantajdır. Bu sıralama bir kader değildir; bir ikazdır. Eğer bu ikaz doğru okunur ve uzun vadeli, bütüncül bir kalkınma vizyonu ortaya konulursa, Ağrı ili yalnızca algı düzeyinde değil, göstergeler bakımından da yukarı yönlü bir değişim yaşayabilir. Aksi halde göç veren, küçülen ve her yıl biraz daha kan kaybeden bir il gerçeğiyle yüzleşmeye devam ederiz.”

Forbes’in araştırması, Ağrı’nın mevcut sosyo-ekonomik göstergelerini ortaya koyarken; uzmanlara göre bu tablo aynı zamanda ilin potansiyelini harekete geçirecek politika ve yatırım stratejileri için önemli bir veri niteliği taşıyor.