Uzayda keşfedilen yeni genlere Türk bilim insanları isim verecek
Türkiye'nin ilk insanlı uzay misyonu kapsamında yürütülen 'MESSAGE' projesinde mikrogravitenin insan genleri üzerindeki etkileri incelenirken, daha önce tanımlanmamış bazı genlerin keşfedildiği açıklandı.
Haberin Özeti
- • Türkiye’nin ilk insanlı uzay misyonu MESSAGE projesinde, daha önce tanımlanmamış genler keşfedildi ve Türk bilim insanları bunlara isim verecek.
- • Araştırmalarda 60'tan fazla LOC geninden 6'sının ve 2239 miRNA geninden 36'sının mikrogravite ile ilişkili olduğu belirlendi.
- • Uzayın sağlıklı ve uzun yaşam genlerini etkilediği, ayrıca Alzheimer, Parkinson ve bilişsel süreçlerle ilişkili genlerde değişimlere yol açtığı tespit edildi.
Üsküdar Üniversitesi tarafından düzenlenen “Toplum İçin Bilim Eğitim Seminerleri” kapsamında gerçekleştirilen “Proje Serüvenim ve Uzay Biyolojisi” başlıklı oturumda konuşan TRGENMER Müdürü ve Proje Yürütücüsü Dr. Cihan Taştan, Türkiye’nin ilk insanlı uzay misyonunda yürütülen bilimsel çalışmaların dikkat çeken sonuçlarını paylaştı.
Uzay biyolojisinin yalnızca bilimsel değil aynı zamanda sağlık ve teknoloji alanında da büyük önem taşıdığına dikkat çeken Dr. Taştan, mikrogravitenin insan genetik yapısı üzerindeki etkilerini araştırdıklarını söyledi.
Türkiye’nin ilk insanlı uzay misyonu kapsamında geliştirilen “MESSAGE (Microgravity Associated Genetics)” projesiyle astronotların genetik ifadelerindeki değişimlerin incelendiğini belirten Dr. Taştan, uzayda alınan kan örnekleri ile Dünya’daki örneklerin karşılaştırıldığını ifade etti.
Dr. Taştan, “Hücresel yaşlanma ile ilişkili AP2A1 gen ailesinin uzayda anlamlı şekilde baskılandığını gördük. Buna karşılık uzun yaşamla ilişkili genlerin ifadesi artıyor ya da stabil kalıyor. Bu durum, hücrelerin mikrogravite koşullarında kendini hayatta kalmaya ve uzun yaşamaya adapte ettiğini gösteriyor.” dedi.
Türk bilim insanları yeni genlere isim verecek
Araştırmalarda daha önce tanımlanmamış genlerin keşfedildiğini açıklayan Taştan, özellikle “LOC” ve “miRNA” genleri üzerinde yoğun çalışma yürüttüklerini belirtti.
Yaklaşık 60’tan fazla LOC genini incelediklerini ifade eden Dr. Taştan, “Bunlardan 6 tanesinin doğrudan mikrogravite ile ilişkili olduğunu ortaya koyduk. Bu genler, Türk bilim insanları tarafından isimlendirilecek ilk genler arasında olacak.” diye konuştu.
miRNA genleri üzerinde de kapsamlı analizler yapıldığını söyleyen Taştan, 2239 miRNA geni üzerinde çalışma yürütüldüğünü ve bunlardan 36’sının uzay şartlarıyla etkileşim gösterdiğinin tespit edildiğini açıkladı.
Uzay ortamının yaşlanma üzerindeki etkilerinin de araştırıldığını kaydeden Dr. Taştan, elde edilen verilerin dikkat çekici olduğunu söyledi.
“Uzayın insanlarda sağlıklı ve uzun yaşamla ilişkili genleri etkilediğini ortaya koyduk.” diyen Taştan, Alzheimer, Parkinson, depresyon ve obsesif kompulsif bozuklukla ilişkili bazı genlerde de değişimler gözlemlediklerini ifade etti.
Dr. Taştan ayrıca nöroplastisite ile ilişkili yaklaşık 250 gen üzerinde anlamlı değişimler tespit edildiğini belirterek, uzayın öğrenme ve bilişsel süreçler üzerinde etkili olabileceğini dile getirdi.
Projede Türk astronotlar Alper Gezeravcı ve Tuva Cihangir Atasever’in de aktif rol aldığını belirten Dr. Taştan, deneylerin uygulanabilmesi için astronotların üniversite laboratuvarlarında kapsamlı eğitimlerden geçtiğini söyledi.
Uzay görevleri kapsamında alınan kan örneklerinin özel koşullarda saklandığını ve analizlerin Üsküdar Üniversitesi laboratuvarlarında gerçekleştirildiğini ifade eden Taştan, milyonlarca veri üzerinde detaylı incelemeler yapıldığını belirtti.
Çalışmaların devam ettiğini belirten Dr. Cihan Taştan, Türkiye’nin gelecekte daha uzun süreli uzay misyonlarında yer almasını hedeflediklerini söyledi.
“10-14 günlük görevlerin ötesine geçerek 90 gün ve üzeri uzun süreli uzay misyonlarında da Türkiye olarak yer almak istiyoruz.” diyen Taştan, Ay misyonu ve “DNA Ark” projesi üzerinde de çalıştıklarını açıkladı.
Elde edilen bilimsel sonuçların uluslararası platformlarda paylaşıldığını belirten Dr. Taştan, çalışmaların Nature Aging ve Nature Microgravity gibi yüksek etki faktörlü dergilerde değerlendirme aşamasında olduğunu söyledi.
NASA ve Avrupa Uzay Ajansı bilim insanlarıyla iş birlikleri yürüttüklerini ifade eden Taştan, “Tüm bu süreçte Türkiye’nin uzay alanındaki görünürlüğünü artırmaktan gurur duyuyoruz.” dedi.
Gençlere de çağrıda bulunan Dr. Taştan, özellikle biyomühendislik öğrencilerinin uzay teknolojileri ve biyosensör geliştirme alanlarına yönelmesi gerektiğini belirterek, araştırma ve staj fırsatlarının değerlendirilmesini istedi.
