Kanser tedavisinde yan etkiler tarih mi oluyor?

Kanser tedavisinde yan etkileri azaltmaya yönelik önemli bir uluslararası projede koordinatörlük görevini Türk araştırmacılar üstlendi. Ankara Üniversitesi öncülüğünde yürütülecek OMNIA Projesi, ilaçların sağlıklı hücrelere zarar vermeden doğrudan tümör dokusuna ulaştırılmasını sağlayacak nano boyutlu taşıyıcı sistemler geliştirmeye odaklanıyor.

Proje, Avrupa Birliği’nin Horizon Europe Programı kapsamında desteklenmeye hak kazandı. 16 ülkeden 20 kurumun iş birliğiyle yürütülecek çalışmaya, Marie Sklodowska-Curie Actions (MSCA) Staff Exchanges 2025 çağrısı çerçevesinde 1,8 milyon avro bütçe tahsis edildi. Bu destek, Türkiye’nin uluslararası bilimsel projelerdeki etkin rolünü de ortaya koyuyor.

Projenin yürütücülüğünü, Ankara Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Biyomedikal Mühendisliği Bölümü öğretim üyesi Doç. Dr. Açelya Yılmazer Aktuna üstleniyor. Aktuna ve ekibi, kanser tedavisinde en büyük sorunlardan biri olan sağlıklı hücre hasarını azaltmayı hedefliyor. Özellikle kemoterapi ve benzeri tedavilerde kullanılan ilaçların yalnızca tümör hücrelerine yönlendirilmesi, tedavi etkinliğini artırırken yan etkileri en aza indirebilir.

Projede geliştirilecek nano taşıyıcı sistemler, metrenin milyarda biri ölçeğindeki yapılar sayesinde ilaçları doğrudan kanserli hücrelere ulaştırmayı amaçlıyor. Bu yaklaşım, “nanotıp” alanındaki mevcut bilgi birikimini klinik uygulamalara daha hızlı taşımayı hedefliyor. Araştırmacılar, laboratuvar ortamında geliştirilen yenilikçi ürünlerin hastalara ulaşma sürecindeki engelleri de analiz ederek daha uygulanabilir çözümler üretmeyi planlıyor.

OMNIA Projesi’nin dikkat çeken bir diğer yönü ise yapay zeka teknolojilerinin aktif şekilde kullanılacak olması. Kanserin karmaşık ve heterojen yapısı nedeniyle ortaya çıkan büyük veri setlerinin analizinde yapay zeka algoritmalarından yararlanılacak. Bu sayede hem hastalığın ilerleyişine hem de tedaviye verilen yanıta ilişkin daha derinlemesine analizler yapılabilecek. Uzmanlara göre bu yaklaşım, klasik yöntemlerle fark edilemeyen biyolojik süreçlerin anlaşılmasına katkı sağlayabilir.

Araştırma ekibi, nano sistemlerin daha verimli hale getirilmesiyle kanser ilaçlarının tümöre daha etkin ulaşmasını ve tedavilerin daha güvenli biçimde uygulanmasını hedefliyor. Böylece hastaların daha az yan etkiyle daha etkili tedavilere erişebilmesi amaçlanıyor.

OMNIA Projesi’nin Ankara Üniversitesi koordinasyonunda yürütülmesi, Türkiye’nin biyomedikal mühendisliği ve yapay zeka destekli sağlık teknolojileri alanındaki bilimsel kapasitesini de uluslararası düzeyde görünür kılıyor. Uzmanlar, bu tür projelerin kısa vadede mucizevi sonuçlar üretmese de uzun vadede kanser tedavisinin dönüşümünde kritik rol oynayabileceğini vurguluyor.