İstilacı türlere karşı ulusal liste dönemi başlıyor

Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından hazırlanan “İstilacı Yabancı Türlerin Girişinin ve Yayılmasının Önlenmesi ile Yönetimi Hakkında Yönetmelik” Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Yeni düzenleme ile biyolojik çeşitlilik, ekonomi ve insan sağlığı üzerinde ciddi tehdit oluşturabilecek istilacı yabancı türlere karşı daha sıkı ve sistematik bir mücadele dönemi başlıyor.

Yönetmelik kapsamında, istilacı türlerin ülkeye kasıtlı ya da kasıtsız girişinin engellenmesi ve yayılmasının kontrol altına alınması amacıyla Ulusal İstilacı Yabancı Tür (UİST) Listesi oluşturulacak. Bu liste düzenli aralıklarla güncellenecek ve kamuoyuyla paylaşılacak.

Bir türün listeye dahil edilmesi için bilimsel ve teknik veriler esas alınacak. Türün Türkiye sınırları içinde yabancı olması, mevcut ve öngörülen iklim koşullarında karasal veya sucul alanlarda yaşayabilir popülasyon oluşturma ve yayılma potansiyeline sahip bulunması temel kriterler arasında yer alacak.

UİST Listesi, Sucul İstilacı Yabancı Türler Teknik Danışma Grubu ile Karasal İstilacı Yabancı Türler Teknik Danışma Grubu tarafından hazırlanacak ve nihai karar için Ulusal İstilacı Yabancı Türler Komisyonu’na sunulacak. Onaylanan liste, Bakanlığın resmi internet sitesinde yayımlanacak.

Liste oluşturulmadan önce kapsamlı bir risk değerlendirmesi yapılacak. Türlerin taksonomik kimliği, geçmişteki istila kayıtları, doğal ve potansiyel yayılış alanları ile olası ekonomik zarar maliyetleri analiz edilecek. Böylece çevresel ve ekonomik etkiler somut verilerle ortaya konulacak.

UİST Listesi’ne alınan türler için ciddi kısıtlamalar getirilecek. Bu türler ülkeye sokulamayacak, transit olarak taşınamayacak, kapalı alanlarda dahi bulundurulamayacak, üretilemeyecek, satılamayacak ve çevreye salınamayacak. Yalnızca imha amacıyla özel tesislere taşınmalarına izin verilecek.

Bilimsel ve tıbbi araştırmalar için üniversiteler ve ilgili kamu kurumlarına Komisyon tarafından özel izin verilebilecek. Ayrıca üstün kamu yararı ve zorunluluk hallerinde istisnai faaliyet izni tanınabilecek.

Türlerin doğaya kaçması ya da yayılması halinde acil eylem planları devreye alınacak. Bu planlar teknik danışma grupları tarafından hazırlanacak ve Komisyon onayıyla uygulanacak.

UİST Listesi’nin kabulünden sonraki 18 ay içinde istilacı türlerin giriş ve yayılma yolları detaylı şekilde analiz edilecek. Öncelikli risk alanları belirlenerek müdahale stratejileri geliştirilecek.

Ayrıca Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü tarafından, listenin yayımlanmasını takiben 36 ay içinde kapsamlı bir izleme sistemi kurulacak. Bu sistemle istilacı türlere ilişkin veriler toplanacak, kayıt altına alınacak ve gerekli durumlarda imha dahil kontrol tedbirleri uygulanabilecek.