İshak Paşa Sarayı hakkında bilinmeyen 10 gerçek: Altın kapısının izi hâlâ tartışılıyor

1. Yapımı tam 99 yıl sürdü

Sarayın inşasına 1685 yılında Çıldıroğulları'ndan Çolak Abdi Paşa döneminde başlandı. Ancak yapı ancak 1784'te, II. İshak Paşa zamanında tamamlanabildi. Yaklaşık bir asra yayılan bu süre, sarayın farklı dönemlerin mimari izlerini aynı anda taşımasının da nedeni.

2. 366 odası olduğu biliniyor

İki katlı saray bölümünün yaklaşık 366 odadan oluştuğu belirtiliyor. Bu odalar arasında harem ve selamlık bölümleri, divanhane, hamam, aşevi, cephanelik, erzak depoları ve zindanlar bulunuyor. Her odada taştan yapılmış ocaklar ve dolap nişleri yer alıyor.

3. Döneminin çok ötesinde bir ısıtma sistemi vardı

Sarayın en çok konuşulan özelliği, "dünyanın ilk kaloriferli yapılarından biri" olarak anılması. Duvarların içindeki boşluklar, yapının merkezi bir ısıtma sistemine sahip olduğunu gösteriyor. Isıtılan sıcak suyun toprak künkler aracılığıyla duvarlar içinde dolaştırıldığı düşünülüyor. Sistemin hamam ısıtma tekniğinden esinlendiğini ilk kez ortaya koyan isim, İngiliz sanat tarihçisi Godfrey Goodwin oldu.

4. Bakır kazan ve borular savaşta kayboldu

Sarayın eski bekçilerinden aktarılan bilgilere göre, birinci avluda bakırdan yapılmış büyük bir kazan ve metal borular bulunuyordu. Isıtma sisteminin parçası olduğu düşünülen bu malzemelerin Birinci Dünya Savaşı sırasında kaybolduğu anlatılıyor.

5. Altın kapının izi hâlâ tartışılıyor

Sarayın en ihtişamlı unsurlarından birinin girişteki altın kaplamalı kapı olduğu anlatılır. Bölge 19. yüzyılda defalarca Rus işgaline uğradı ve bu dönemlerde sarayın büyük tahribat gördüğü biliniyor. Yaygın anlatıya göre altın kapı da bu işgaller sırasında sökülerek Rusya'ya götürüldü ve bugün Moskova'da bir müzede bulunuyor.

Not: Kapının tamamen altından değil, altın yaldız ya da varakla süslenmiş olduğu tahmin ediliyor. Bugün nerede olduğuna dair kesin ve resmî bir doğrulama bulunmuyor.

6. Zindanlar güneşe göre tasarlanmış

Halk arasında anlatılan bir efsaneye göre sarayın zindan bölümleri güneş ışığının açısına göre tasarlandı. Mahkûmlar, işledikleri suçun ağırlığına göre daha çok ya da daha az ışık alan hücrelere konuluyordu. Bu anlatı, sarayın en çok merak edilen hikâyelerinden biri.

7. Pencereler Ağrı Dağı'na bakmıyor mu?

Bir başka rivayet, İshak Paşa'nın kendinden daha büyük bir şeye bakmak istemediği için sarayın pencerelerini Ağrı Dağı'nı görmeyecek şekilde yaptırdığını anlatır. Bilimsel bir dayanağı olmasa da bu hikâye, sarayı gezenlerin rehberlerden en çok dinlediği anekdotlar arasında.

8. Üç ayrı mimari geleneği buluşturuyor

Saray; Osmanlı, Selçuklu ve İran mimarisinin unsurlarını bir arada taşıyor. Taç kapılardaki zengin taş işçiliği, Selçuklu tarzındaki türbe ve Osmanlı Lale Devri'nin süsleme anlayışı aynı yapıda buluşuyor. Bu nedenle saray, Lale Devri'nin son büyük anıt yapılarından biri olarak da değerlendiriliyor. Yapımında Ahıskalı ustaların çalıştığı anlatılıyor.

9. 2000 yılından beri UNESCO listesinde

İshak Paşa Sarayı, 2000 yılından bu yana UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'nde yer alıyor. "Batıda Topkapı, doğuda İshak Paşa" sözü de sarayın Osmanlı mimarisindeki yerini özetliyor.

10. Her yıl yüz binlerce kişiyi ağırlıyor

Saray, son yıllarda Doğu Anadolu'nun en çok ziyaret edilen tarihi yapıları arasına girdi. Yetkililer sarayın yılda yaklaşık 250 bin ziyaretçiyi ağırladığını, yaz aylarında aylık ziyaretçi sayısının 30 bini aştığını belirtiyor. İran, Azerbaycan, Gürcistan ve Nahçıvan başta olmak üzere çevre ülkelerden gelen turistlerin ilgisi de giderek artıyor. Ziyaret deneyimini zenginleştirmek için saraya sesli rehberlik sistemi kazandırılması da planlanıyor.

Taşları üç asırlık hikâyeler anlatan İshak Paşa Sarayı, her ziyarette yeni bir detayla şaşırtmaya devam ediyor. Bir sonraki ziyaretinizde taç kapıya, duvarlardaki ısıtma boşluklarına ve zindanlara bu gözle bakmayı unutmayın.