99 Yılda Tamamlanan Saray: İshak Paşa Sarayı Hakkında Az Bilinen Bilgiler

Ağrı'nın Doğubayazıt ilçesinde, Ağrı Dağı'na bakan yamaçta yükselen İshak Paşa Sarayı, Türkiye'nin en etkileyici tarihi yapılarından biri. Osmanlı döneminin en önemli sivil mimari örneklerinden sayılan sarayın yapımı tam 99 yıl sürdü. İşte Doğu'nun bu masalsı yapısı hakkında az bilinen bilgiler.

1. Yapımı 1685'te başladı, 1784'te bitti

Sarayın yapımına 1685 yılında Çıldır Atabeklerinden Çolak Abdi Paşa tarafından başlandı. Yapı, aynı soydan gelen Küçük İshak Paşa döneminde 1784'te tamamlandı. Saray, adını harem kapısının üzerindeki 1785 tarihli kitabeden alıyor.

2. Ahıskalı ustaların eseri

Sarayın mimarlarının Ahıskalı ustalar olduğu biliniyor. Bu da yapıdaki Kafkas ve Gürcü etkilerini açıklayan ipuçlarından biri.

3. Selçuklu mimarisi ile barok aynı yapıda

Osmanlı döneminde inşa edilmesine karşın saray, genel hatlarıyla Selçuklu mimarisinin izlerini taşıyor. Kapı, pencere ve kemerlerdeki taş süslemelerde ise barok, gotik, rokoko ve ampir gibi Batı kökenli akımların yanı sıra İran, Gürcistan ve Kafkasya'nın geleneksel sanat anlayışının etkileri görülüyor.

4. Taç kapılarda 110'a yakın farklı motif

Sarayın en dikkat çeken unsurları taç kapıları. Kapılarda yaklaşık 110 farklı motif kullanıldığı belirtiliyor. Kalp, palmet, lotus ve göz motiflerinin, sarayda yaşayanları kem gözlerden koruyan bir nazarlık işlevi gördüğü yorumu yapılıyor.

5. Dışarıya açılan tek bir kapı var

Doğu cephesindeki cümle kapısı, yapıya dışarıdan girişi sağlayan tek kapı. 10,6 metre genişliğinde, 11,8 metre yüksekliğinde ve 4,8 metre derinliğindeki bu kapı, tipik Selçuklu kapı mimarisinin etkisiyle inşa edildi.

6. İki avlu, bir has bahçe

Saray temelde üç ana bölümden oluşuyor. Birinci avluda muhafız koğuşları, zindanlar, arabalık, ahır bölümleri ve bir çeşme bulunuyor. İkinci avluda selamlık, kütüphane, türbe, cami ve ambarlar yer alıyor. Buradan geçilen büyük bir kapıyla harem, ziyafet salonu, hamam, kiler, mutfak ve bahçeye ulaşılıyor.

7. Ahmed-i Hani'nin türbesi hemen yanında

Kürt fakih ve şair Ahmed-i Hani, Bayezid beylerinin yanında kâtiplik yapmıştı. Ziyaretçilerin uğrak noktası olan türbesi, sarayın yakınında bulunuyor.

8. UNESCO listesinde

İshak Paşa Sarayı, 2000 yılından bu yana UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'nde yer alıyor.

9. Bir yılda 226 bin ziyaretçi

Saray, 2022 yılında 226 bin 600 kişi tarafından ziyaret edildi. Ağrı'nın en çok ziyaret edilen noktalarından biri olan yapı, özellikle Ağrı Dağı manzarasıyla fotoğraf tutkunlarının gözdesi.

10. Kışın bambaşka bir güzellik

Doğubayazıt'ın sert kış koşullarında karla kaplanan saray, kartpostallık görüntüleriyle dikkat çekiyor. Kış aylarında ziyaret planlayanların, yol ve hava durumunu önceden kontrol etmesi öneriliyor.

Görseller: Wikimedia Commons (İshak Paşa Sarayı genel görünüm: Herbert Frank, CC BY 2.0; İshak Paşa Sarayı: Zorka Sojka, CC BY-SA 4.0; İshak Paşa Sarayı'ndan bir detay: Gargarapalvin, CC BY 4.0)