İnternet sizi ne kadar izliyor? Teknoloji devlerinin görünmeyen ağı!

Dijital teknolojilerin gelişmesiyle birlikte hedefli reklamcılık ve veri analitiği alanında büyük bir dönüşüm yaşandı. Kullanıcıların ilgi alanlarına göre karşılarına çıkan reklamlar, artık internet deneyiminin sıradan bir parçası haline geldi. Ancak bu kişiselleştirilmiş içeriklerin arkasında, geniş çaplı bir veri toplama mekanizması bulunuyor.

Başta Google, Meta ve TikTok olmak üzere birçok teknoloji şirketi, “takip pikseli” (tracking pixel) adı verilen ve web sitelerine yerleştirilen görünmez grafik kodları aracılığıyla kullanıcı davranışlarını izliyor. Bu sistem sayesinde ziyaret edilen sayfalar, tıklanan ürünler, IP adresleri ve tarayıcı bilgileri gibi veriler saniyeler içinde şirket sunucularına aktarılabiliyor.

Uzmanlara göre bu takip yalnızca platform içi hareketlerle sınırlı değil. Sosyal medya hesabı olmayan kişiler hakkında dahi veri toplanabiliyor. “Gölge profil” olarak adlandırılan bu sistemde, bireyin doğrudan üye olmadığı bir platform tarafından bile çeşitli dijital izleri bir araya getirilerek profil oluşturulabiliyor. IP adresi ve tarayıcı parmak izi gibi teknik veriler, kullanıcıya ait tutarlı bir kimlik oluşturulmasına imkân tanıyor.

DuckDuckGo’nun “Tracker Radar” verilerine göre internet sitelerinde en yaygın izleme ağına sahip şirketlerin başında Google geliyor. Verilere göre Google, ziyaret edilen her 10 internet sitesinin yaklaşık 7’sinde çeşitli düzeylerde takip mekanizmasına sahip. Microsoft ve Facebook da listede üst sıralarda yer alırken, TikTok’un çatı şirketi ByteDance daha düşük oranlarda takip ağına sahip görünüyor.

Takip piksellerinin kullanımına ilişkin tartışmalar özellikle sağlık alanında yoğunlaşıyor. ABD merkezli akademik dergi PNAS Nexus’ta yayımlanan bir araştırma, ülkedeki hastanelerin yüzde 66’sının internet sitelerinde takip pikseli kullandığını ortaya koydu. Çalışmaya göre bu pikseller, kullanıcıların hangi sağlık hizmetini incelediği gibi hassas bilgileri üçüncü taraf şirketlere iletebiliyor.

ABD’de bazı sağlık kuruluşlarının, internet sitelerine yerleştirdiği Meta Pixel ve Google Analytics kodları nedeniyle milyonlarca hastanın verisinin üçüncü taraf şirketlerle paylaşıldığı iddiaları yargıya taşındı. Bu gelişmeler sonrasında, Meta ve Google’a karşı çok sayıda toplu dava açıldı. ABD Federal Ticaret Komisyonu (FTC) da bazı uygulamaları “aldatıcı” olarak nitelendirerek para cezaları uyguladı.

Türkiye’de ise takip pikseli ve benzeri teknolojilerin kullanımı, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) kapsamında değerlendiriliyor. Avrupa Birliği’nde yürürlükte olan GDPR düzenlemeleri de benzer şekilde açık rıza ve şeffaflık şartlarını zorunlu kılıyor. Uzmanlar, reklam ve profil oluşturma amacıyla kullanılan zorunlu olmayan pikseller için kullanıcıdan açık rıza alınmasının hukuki bir gereklilik olduğuna dikkat çekiyor.