Çocukların sosyal medya kullanımında yaş sınırı tek başına yeterli değil

Türkiye’de çocukların sosyal medya kullanımına yönelik yeni düzenlemeler gündemdeki yerini korurken, Türkiye Yeşilay Cemiyeti çocukların dijital dünyada korunmasına ilişkin kapsamlı bir değerlendirme yayımladı. Yeşilay, 15 yaş altındaki çocuklara yönelik sosyal ağ kullanımını sınırlandıran yaklaşımı desteklerken, yalnızca yaş kriterinin çocukların karşı karşıya kaldığı dijital riskleri ortadan kaldırmaya yetmeyeceğine dikkat çekti.

Yeşilay tarafından yapılan değerlendirmede, çocukların dijital ortamda yalnızca uzun ekran süreleri nedeniyle risk altında olmadığı belirtildi. Sosyal medya platformlarında kullanılan sonsuz kaydırma, otomatik video oynatma, sürekli bildirim gönderme ve kişiselleştirilmiş içerik önerileri gibi özelliklerin de çocukların platformlarda daha uzun süre kalmasına yol açabildiğine işaret edildi.

Bu Habere de Bak

Yeşilay Ağrı ve SERKA güçlerini birleştiriyor

Bu nedenle çocukların dijital dünyadaki güvenliğinin yalnızca kullanım süresinin sınırlandırılması üzerinden değerlendirilmemesi, platformların çocuklara sunduğu dijital ortamın da güvenli hale getirilmesi gerektiği kaydedildi.

Yaş sınırının güvenli tasarımla desteklenmesi istendi

Yeşilay, Türkiye’de çocukların sosyal ağ kullanımına yönelik yaş sınırlamasını önemli bir başlangıç olarak değerlendirdi. Ancak yaş sınırının çocukların üstün yararını esas alan güvenli dijital tasarım standartları, etkili denetim mekanizmaları ve aile-okul-toplum iş birliğiyle tamamlanması gerektiğini bildirdi.

Çocuk ve gençlere ait hesaplarda günlük kullanım sürelerinin yaşa göre sınırlandırılması ve bu koruma mekanizmalarının varsayılan olarak açık olması önerildi.

Gece saatlerinde sosyal medya erişiminin sınırlandırılması ve okul saatlerinde çocuklara gönderilen bildirimlerin varsayılan olarak susturulması da gündeme getirilen önlemler arasında yer aldı.

Yeşilay ayrıca çocuk hesaplarında sonsuz kaydırma, otomatik oynatma ve kesintisiz içerik akışı gibi kullanıcıyı uzun süre ekranda tutabilecek özelliklerin kapatılmasını veya ciddi biçimde sınırlandırılmasını istedi.

Açıklamada üzerinde durulan önemli başlıklardan biri de sosyal medya platformlarının kullandığı algoritmalar oldu. Çocuklara gösterilecek içerikleri belirleyen sistemlerin yalnızca etkileşimi ve kullanım süresini artırmayı hedeflememesi gerektiği ifade edildi.

Bunun yerine çocukların güvenliği, gelişim özellikleri, yaşa uygunluk ve dijital iyi oluşunun algoritmik sistemlerin tasarımında temel kriterler arasında bulunması gerektiği belirtildi.

Çocukların uzun süre kesintisiz sosyal medya kullanmasının önüne geçebilmek amacıyla yalnızca ekrana uyarı gönderen sistemler yerine gerçekten mola verilmesini teşvik eden uygulamaların geliştirilmesi önerildi.

Siber zorbalık, cinsel istismar amaçlı iletişim, kendine zarar verme, yeme bozuklukları, şiddet ve nefret söylemi gibi riskli içeriklere karşı daha güçlü koruma mekanizmaları oluşturulması gerektiği de kaydedildi. Yasa dışı bahis ve kumar ile alkol, tütün, nikotin ve uyuşturucu maddeleri özendirebilecek içeriklerin çocuklara ulaşmasının engellenmesi çağrısında bulunuldu.

Şeffaflık, denetim ve mahremiyet öne çıktı

Yeşilay, çocukların korunmasına ilişkin önlemlerin yalnızca teknoloji şirketlerinin gönüllü tercihlerine bırakılmaması gerektiğini belirtti. Platformların çocuk hesaplarına yönelik tasarım tercihleri, algoritmaları, reklam politikaları ve risk azaltma uygulamalarının bağımsız denetime açık olması gerektiği ifade edildi.

Teknoloji şirketlerinin çocukların dijital güvenliğine ilişkin düzenli şeffaflık raporları yayımlaması da önerildi. Bu raporlarda zararlı içeriklerin yayılımından şikâyet mekanizmalarına, algoritmik önerilerden reklam uygulamalarına kadar farklı alanlardaki verilerin kamuoyuyla paylaşılması gerektiği kaydedildi.

Yaş doğrulama sistemlerinin uygulanması sırasında ise yeni bir risk oluşturulmaması gerektiğine dikkat çekildi. Çocukların yaşını belirlemeye yönelik sistemlerin gereğinden fazla kişisel veri toplamaması; veri minimizasyonu, güvenlik ve mahremiyet ilkelerinin korunması gerektiği belirtildi.

“Çocuğa telefonu bırak demek yetmez”

Yeşilay’ın değerlendirmesinde çocukların dijital güvenliğinin yalnızca ebeveynlere yüklenemeyecek kadar geniş bir konu olduğu vurgulandı.

Açıklamada bu yaklaşım, “Çocuğa ‘telefonu bırak’ demek yetmez. Çocuğu telefonu bırakmayı zorlaştıran bir dijital tasarımla baş başa bırakmamak gerekir.” ifadeleriyle özetlendi.

Ailelerin dijital ebeveynlik konusunda desteklenmesi, okullarda dijital okuryazarlık ve güvenli internet eğitimlerinin güçlendirilmesi, siber zorbalıkla mücadele konusunda çocukların bilinçlendirilmesi gerektiği ifade edildi.

Problemli dijital kullanım, siber zorbalık veya ruh sağlığı açısından risk yaşayan çocukların ulaşabileceği erken destek ve danışmanlık mekanizmalarının da yaygınlaştırılması istendi.

Türkiye Yeşilay Cemiyeti, çocukların teknolojiden tamamen uzaklaştırılmasının gerçekçi veya doğru bir hedef olmadığını belirterek asıl amacın teknolojiyi çocukların gelişimini destekleyen güvenli ve dengeli bir araç haline getirmek olması gerektiğini vurguladı.

Çocukların dijital ortamda korunmasında aileler, okullar, kamu kurumları, akademi, sivil toplum kuruluşları ve teknoloji şirketlerinin ortak sorumluluk taşıdığı ifade edildi.

Yeşilay açıklamasında, “Çocukları koruyan yalnızca yaş sınırları değil, çocukları korumak üzere tasarlanmış, şeffaf biçimde denetlenen ve çocukların üstün yararını merkeze alan dijital platformlardır.” ifadelerine yer verdi.

Bu doğrultuda çocukların sosyal medyaya hangi yaşta gireceğinin yanı sıra, sosyal medyaya girdiklerinde nasıl bir dijital ortamla karşılaşacaklarının da tartışılması gerektiğine dikkat çekildi.