Aynı kanser türü herkeste neden farklı seyrediyor?

Kanser tanısı alan iki kişinin aynı hastalıkla mücadele etmesine rağmen tedaviye farklı yanıt vermesi, tıp dünyasında artık şaşırtıcı bir durum olarak görülmüyor. Gelişen moleküler tıp ve genetik teknolojileri sayesinde her tümörün kendine özgü bir yapıya sahip olduğu ortaya konulurken, tedavi süreçleri de giderek daha kişiselleştirilmiş bir hale geliyor.

Anadolu Sağlık Merkezi Hastanesi Onkoloji Uzmanı Prof. Dr. Bülent Karagöz, kanserin her bireyde farklı özellikler gösterdiğini belirterek bunun temel nedeninin genetik yapı ve çevresel faktörler olduğunu söyledi.

Bu Habere de Bak

Kanser taramalarındaki başarılı çalışmalara plaket

"Kanser, her insanda farklı özelliklerde olabiliyor, klinik gidişi ve tedaviye yanıtı değişiklik gösterebiliyor. Bunun nedeni, her bireyin genetik yapısının ve yaşamı boyunca maruz kaldığı çevresel etkenlerin farklı olması. Örneğin bir kişinin DNA hasarını onarma mekanizmalarında bozukluk varsa buna bağlı tümörlerin gelişme olasılığı artabilir. Bunun yanı sıra sigara, radyasyon, kimyasal maddeler ve mikroplar gibi çevresel etkenlere maruz kalma düzeyi de her bireyde farklı olduğu için kanserin gelişim süreci kişiye özgüdür. Tümör gelişimi esnasında her bölünmede farklı genetik değişiklikler yani mutasyonlar kazanır."

Aynı tanı, farklı tedavi süreci

Aynı kanser türüne sahip hastaların tedaviye farklı yanıt vermesinin son derece doğal olduğunu ifade eden Karagöz, bunun hem hastanın hem de tümörün kendine özgü özelliklerinden kaynaklandığını belirtti.

"Çünkü kanser ve tedavi süreci hem kişinin hem de tümörün özellikleriyle şekillenir. Hastanın genel sağlık durumu, eşlik eden hastalıkları, genetik yapısı ve kullandığı ilaçlar tedavinin başarısını etkiler. Bunun yanında tümörün de kendine özgü özellikleri vardır. Bir organdan kaynaklanan kanserlerin farklı yapıda ve davranış karakterinde olabiliyor. Örneğin geçmişte akciğer kanseri morfolojik olarak sınıflandırılırken artık bu kanserlerin farklı moleküler yapıda birçok tipinin olduğu biliniyor ve bu kanserlerin her birinin tedavisi farklı oluyor."

Genetik testler tedaviye yön veriyor

Kanser tedavisinde moleküler ve genetik testlerin öneminin her geçen gün arttığını belirten Karagöz, Kanser Genom Projesi sayesinde tümörlerin moleküler yapılarının daha ayrıntılı şekilde anlaşılabildiğini söyledi.

"Kanser Genom Projesi sayesinde kanserlerin moleküler düzeyde birbirinden farklı olduğu daha iyi anlaşıldı. Günümüzde birçok kanser hastasında tedavi kararı, bu farklılıkları ortaya koyan moleküler ve genetik testlerin sonuçlarına göre veriliyor. En uygun tedaviyi belirlemek amacıyla kullanılan bu testler, genel olarak kişinin genetik yapısını inceleyen testler ile tümörün genetik özelliklerini değerlendiren testler olmak üzere iki gruba ayrılıyor."

Bu Habere de Bak

Kanserde Erken Teşhis Hayat Kurtarır: Lenfoma Hastalığına Dikkat

Tümörün genetik imzası belirleniyor

Kanser tedavisi planlanırken öncelikle tümörün genetik özelliklerinin incelendiğini dile getiren Karagöz, yeni nesil teknolojilerin birçok genin aynı anda değerlendirilmesine imkân tanıdığını ifade etti.

"Tümör dokusunda tek bir geni hedefleyen testler yapılabileceği gibi, yeni kuşak sekanslama (NGS) yöntemiyle birçok gen aynı anda incelenebilir. Bu analizler, tümörün 'genetik imzasını' ortaya koyarak tedaviye yön verir. Gerektiğinde hem DNA hem de RNA tabanlı testlerden yararlanılır. Biyopsiden alınan tümör örneğinin genetik inceleme için yeterli olmadığı durumlarda ise 'likit biyopsi' adı verilen yöntemle hastadan alınan kan örneği üzerinden de bu incelemeler yapılabiliyor."

Bu testlerden elde edilen verilerin kapsamlı şekilde değerlendirildiğini belirten Karagöz, şu açıklamayı yaptı:

"Bu testlerden elde edilen verilerin oldukça fazla olduğunu açıklayan Karagöz, 'bu çıktılar biyoinformatik yöntemlerle analiz edilip, uluslararası veri tabanları ışığında yorumlanır. Ayrıca Moleküler Kanser Konsey'lerinde sonuçlar kapsamlı olarak değerlendirilerek hasta için en uygun tedavi planına karar verilir. Onkoloji pratiğimizde bazen klasik yöntemlerle tanı konulamaz. Bu testler bu noktada da tanıya destek olmak amacıyla kullanılabilir. Bazı kanserlerde tek bir gen değişikliği tanı koydurucu olabilir. Bazen de çoklu gen analizleri tümörün hangi organdan kaynaklandığını göstermeye yardımcı olabilir' dedi."

Kalıtsal risk de belirlenebiliyor

Kişinin genetik yapısını inceleyen testlerin yalnızca tedaviye değil, ailesel kanser riskinin belirlenmesine de katkı sağladığını söyleyen Karagöz, şu ifadeleri kullandı:

“Kişinin genetik yapısını inceleyen testler, kanserin kalıtsal olup olmadığını ve aile bireylerinde kanser riskini artırabilecek genetik değişikliklerin bulunup bulunmadığını gösterir. Herediter kanser sendromları olarak bilinen bu durumlar, tek bir gen incelenerek ya da gerekli durumlarda birçok genin birlikte değerlendirildiği moleküler testlerle saptanabilir. Ayrıca bazı moleküler testler, hastanın belirli ilaçlara vereceği yanıtı ve olası yan etki riskini öngörmeye de yardımcı olabilir.”

Kanser tedavisinde moleküler tıbbın hızla geliştiğini vurgulayan Karagöz, gelecekte tanı ve tedavi süreçlerinin çok daha kolay hale gelebileceğini belirtti.

"Moleküler ve genetik testler çok kapsamlı bilgiler sunuyor. Gelecekte ise tek bir kan örneğiyle tanı konulması, tedavinin planlanması ve tedaviye verilen yanıtın değerlendirilmesi mümkün olabilir."