Yeni besin piramidinde neler değişti? Yeni besin piramidi nedir?

Amerika Birleşik Devletleri, yıllardır tartışma konusu olan beslenme politikalarında tarihi bir dönüşüme imza attı. 7 Ocak’ta yayımlanan 2025-2030 Yeni Amerikan Beslenme Rehberi, alışılagelmiş besin piramidini adeta tersyüz ederek protein odaklı bir modeli merkezine aldı. Sağlık ve İnsan Hizmetleri Bakanlığı ile Tarım Bakanlığı tarafından hazırlanan bu yeni rehber, işlenmiş gıdalara karşı savaş açarken "gerçek gıda" tüketimini teşvik ediyor.

Yeni besin piramidi nedir?

Yeni modelde, on yıllardır piramidin tabanını oluşturan ve beslenmenin ana kaynağı olarak gösterilen karbonhidratlar (ekmek, makarna, tahıl) yerini et, sebze ve protein temelli gıdalara bıraktı. Piramidin en geniş kısmını artık proteinler oluştururken; şekerli, aşırı tuzlu ve yüksek derecede işlenmiş gıdalar piramidin en dar, yani "kaçınılması gerekenler" kategorisine itildi.

Rehberin tanıtımında konuşan Sağlık Bakanı Robert F. Kennedy Jr., hükümetin ilave şeker ve katkı maddeleriyle açık bir mücadele başlattığını vurguladı. Yeni yaklaşımın temel felsefesi, vücuda yabancı maddelerden arındırılmış, doğal ve besleyici gıdaların tüketilmesini sağlamak olarak açıklandı.

Yeni besin piramidinde neler değişti?

Yeni rehberle birlikte beslenme alışkanlıklarını kökten değiştirecek temel farklar şunlardır:

• Protein Merkezli Beslenme: Eski modelde günlük kalorinin %60'ı karbonhidratlardan gelirken, yeni modelde protein ana odak noktası oldu. Yetişkinlere vücut ağırlıkları başına günlük 1.2-1.6 gram protein alımı öneriliyor.

• İşlenmiş Gıdalara Kısıtlama: Şekerli içecekler, paketli atıştırmalıklar ve yüksek derecede işlenmiş unlu mamuller piramidin en alt basamağına, yani en az tüketilmesi gerekenler kısmına alındı.

• Yağ Tercihleri: Zeytinyağı gibi temel yağ asitleri içeren bitkisel yağlar öncelikli hale getirildi. Tereyağı ve sığır yağı gibi hayvansal yağlar ise tamamen yasaklanmasa da "alternatif" olarak konumlandırıldı.

• Meyve ve Sebze Porsiyonları: Önceki rehberlerde geniş bir yer tutan sebze ve meyveler için belirli sınırlar getirildi. Yeni modelde günlük iki porsiyon meyve ve üç porsiyon sebze tüketimi öneriliyor.

Uzmanlar değişim hakkında ne diyor?

Bu köklü değişim bilim dünyasını ikiye bölmüş durumda. Bazı uzmanlar işlenmiş gıdalarla mücadelenin halk sağlığı için devrim niteliğinde olduğunu savunurken, bazıları ise aşırı protein vurgusunun risklerine dikkat çekiyor.

Prof. Dr. Barış Öztürk, Dünya Sağlık Örgütü'nün (WHO) bu kadar yüksek protein oranlarını henüz onaylamadığını belirterek, aşırı proteinin böbrek ve karaciğer üzerinde yük oluşturabileceği konusunda uyarıyor. Uzman Diyetisyen Mehtap Ersin Bayrak ise piramidin "gerçek gıda" vurgusunu olumlu bulmakla birlikte, hayvansal protein artışının doymuş yağ alımını yükseltme riski taşıdığını ifade ediyor.