Yapay zeka nadir hastalıkların 'imzasını' çıkarıyor

“Erken Tanı Hayat Kurtarır” temasıyla Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nde düzenlenen 9. Hematolojik Nadir Hastalıklar Kongresi’nde, nadir hastalıklarda tanı ve tedavi süreçlerine yönelik son bilimsel gelişmeler masaya yatırıldı. Hematolojik Nadir Hastalıklar Derneğinin ev sahipliğinde gerçekleştirilen kongreye yaklaşık 300 bilim insanı katılırken, 50’nin üzerinde bilimsel oturum düzenlendi.

Kongrede konuşan Dernek Kurucu Başkanı Prof. Dr. Fevzi Altuntaş, dünya genelinde 300 milyondan fazla kişinin nadir hastalıklarla yaşadığını, tanımlanmış 7 binden fazla nadir hastalık bulunduğunu ve bunların önemli bölümünün çocukluk çağında ortaya çıktığını ifade etti. Her yıl yaklaşık 1,3 milyon yeni hematolojik kanser vakasının görüldüğünü, 700 binden fazla kişinin ise bu hastalıklar nedeniyle yaşamını yitirdiğini belirten Altuntaş, en büyük sorunun tanı gecikmesi olduğuna dikkat çekti.

Nadir hematolojik hastalıklarda doğru tanıya ulaşma süresinin ortalama 5 ila 7 yılı bulabildiğini kaydeden Altuntaş, bu gecikmenin yalnızca tıbbi değil; psikososyal ve ekonomik açıdan da ağır sonuçlar doğurduğunu söyledi. Yapay zeka ve karar destek sistemlerinin bu noktada kritik rol üstlendiğini vurgulayan Altuntaş, tanı algoritmalarının standardize edilmesi ve erken uyarı mekanizmalarının devreye girmesiyle teşhis sürecinin önemli ölçüde hızlandığını dile getirdi.

Altuntaş, genetik, immünolojik ve hücresel bozuklukların erken tespitinde dijital sistemlerin büyük kolaylık sağladığını belirterek, bu sayede hastalıklara özgü “imza”ların çıkarılabildiğini ve kişiye özel tedavi planlarının oluşturulabildiğini ifade etti. Türkiye’nin kemik iliği nakli altyapısı, artan genetik test kapasitesi ve klinik araştırma ağıyla bu alanda bölgesel referans merkez olabilecek potansiyele sahip olduğunu da sözlerine ekledi.

Kongre Başkanı Prof. Dr. Abdulkadir Baştürk ise yapay zeka destekli dijital patoloji ve veri analiz yöntemlerinin, hastalıkların erken ve doğru tanınmasını kolaylaştırdığını, tedaviye yanıtın öngörülmesinde önemli avantaj sunduğunu belirtti. Hücresel tedaviler, hedefe yönelik akıllı ilaçlar ve immünoterapilerin artık klinik pratiğin ayrılmaz parçası haline geldiğini kaydetti.

Dernek Genel Sekreteri Doç. Dr. Bahar Uncu Ulu da kongrede olgu temelli interaktif oturumlarla gerçek vakalar üzerinden tanısal ikilemler ve tedavi karar süreçlerinin ele alındığını, hasta odaklı ve kanıta dayalı yaklaşımın güçlendirildiğini aktardı.

Uzmanlar, özellikle CAR-T hücre tedavileri, bispesifik antikorlar ve yeni nesil immünoterapiler sayesinde, bir dönem yalnızca destek tedavilerle takip edilen birçok nadir hematolojik hastalıkta artık hastalığın seyrini değiştiren ve kalıcı yanıt sağlayan sonuçlar elde edilebildiğini vurguladı.