Vegan beslenmede kritik uyarı: Bu vitamin ve mineraller ihmal edilmemeli
İstanbul Okan Üniversitesi Hastanesi'nden Dyt. Ecem Çiçek Çakmak, vegan beslenmenin kişiye özel planlanması gerektiğini belirterek özellikle B12 vitamini, demir, kalsiyum, iyot, D vitamini, çinko, protein ve omega-3 alımına dikkat çekti.
Haberin Özeti
- • Vegan beslenme, bireyin yaş, cinsiyet ve yaşam tarzı gibi özelliklerine göre kişiye özel planlanmalı, hazır listelerden kaçınılmalıdır.
- • İstanbul Okan Üniversitesi Hastanesi'nden Dyt. Ecem Çiçek Çakmak, B12, demir, kalsiyum, iyot, D vitamini, çinko, protein ve omega-3 alımının önemini vurguladı.
- • Besin ögesi yetersizliğini önlemek için çeşitliliğe dikkat edilmeli, takviye kullanımı ise profesyonel değerlendirme ile yapılmalıdır.
Sağlık, çevresel kaygılar ve hayvan refahı gibi farklı nedenlerle vegan beslenmeyi tercih edenlerin sayısı artarken, bu beslenme modelinin doğru planlanması büyük önem taşıyor. Et, balık, tavuk, süt ve süt ürünleri ile yumurta gibi hayvansal kaynaklı besinlerin tamamen çıkarıldığı vegan beslenmede, bu ürünlerden sağlanan besin ögelerinin hangi kaynaklardan karşılanacağının doğru belirlenmesi gerekiyor.
İstanbul Okan Üniversitesi Hastanesi Beslenme ve Diyet Kliniği’nden Dyt. Ecem Çiçek Çakmak, vegan beslenmenin tek başına “sağlıklı” ya da “sağlıksız” şeklinde değerlendirilmesinin doğru olmadığını belirtti. Beslenme düzeninin kişinin yaşı, cinsiyeti, fiziksel aktivitesi, yaşam tarzı, günlük rutini ve sağlık durumuna göre şekillendirilmesi gerektiğini vurgulayan Çakmak, hazır diyet listelerinin herkes için uygun olmayabileceğine dikkat çekti.
“Hazır beslenme listesi herkese uygun olmayabilir”
Her bireyin enerji ve besin ögesi ihtiyacının farklı olduğunu belirten Çakmak, vegan beslenme planının da kişisel ihtiyaçlar dikkate alınarak hazırlanması gerektiğini ifade etti.
Çakmak, “Her bireyin enerji ve besin ögesi ihtiyacı farklı olduğundan; yaş, cinsiyet, fiziksel aktivite düzeyi, yaşam tarzı, günlük rutin, mevcut beslenme alışkanlıkları ve bireysel hedefler, oluşturulacak beslenme planını doğrudan etkiliyor. Bu nedenle hazır bir beslenme listesini herkes için uygulamak yerine, kişinin ihtiyaçlarına uygun bir plan oluşturulması daha doğru bir yaklaşım” dedi.
Özellikle uzun süre vegan beslenen kişilerin besin ögesi yeterliliğinin belirli aralıklarla değerlendirilmesi gerektiğini kaydeden Çakmak, ihtiyaç halinde beslenme planının yeniden düzenlenmesinin ve takviye kullanımının profesyonel değerlendirmeyle ele alınmasının önem taşıdığını söyledi.
Vegan beslenmede protein ihtiyacının karşılanması için baklagiller, soya ürünleri, tam tahıllar, kuruyemiş ve tohumlar gibi farklı bitkisel kaynakların dengeli biçimde beslenme düzenine dahil edilmesi gerekiyor. Sebze ve meyve çeşitliliğinin artırılması da dengeli beslenmenin önemli parçalarından birini oluşturuyor.
B12, demir, kalsiyum ve iyota dikkat
Vegan beslenmede özellikle B12 vitamini, demir, kalsiyum, iyot, D vitamini, çinko, protein ve omega-3 yağ asitlerinin yeterli miktarda alınması önem taşıyor.
Bu besin ögelerinin yetersiz kalmaması için tüketilen gıdaların yalnızca miktarına değil, çeşitliliğine de dikkat edilmesi gerekiyor. Baklagiller, soya ürünleri, tam tahıllar, sebze ve meyveler, kuruyemişler ve tohumların dengeli şekilde tüketilmesi bu açıdan öne çıkıyor.
Gerektiğinde zenginleştirilmiş gıdalardan yararlanılabileceğini belirten Çakmak, vitamin ve mineral takviyelerinin ise gelişigüzel kullanılmaması, ihtiyaç durumunun değerlendirilerek karar verilmesi gerektiğine işaret etti.
Academy of Nutrition and Dietetics’in 2025 yılında yayımladığı değerlendirmede de uygun şekilde planlanan vegan ve vejetaryen beslenme modellerinin yetişkinler için beslenme açısından yeterli olabileceği belirtilirken, bireysel ihtiyaçların ve besin ögesi yeterliliğinin dikkate alınması gerektiği vurgulandı.
141 araştırmanın değerlendirildiği başka bir bilimsel çalışmada ise vegan beslenen kişilerde özellikle B12 vitamini, kalsiyum ve iyot alımının daha düşük olabildiği bildirildi. Bulgular, vegan beslenmede tek tek gıdalardan çok beslenme düzeninin bütününün değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koyuyor.
Vegan beslenmeye geçerken ani değişiklik yapmayın
Vegan beslenmeye geçmek isteyen kişilerin mevcut beslenme alışkanlıklarının öncelikle değerlendirilmesi gerektiğini belirten Çakmak, bütün hayvansal kaynaklı gıdaları bir anda çıkarmak yerine sürdürülebilir bir beslenme düzeni oluşturulmasının önemine dikkat çekti.
Çakmak, “Vegan beslenmeye geçişte önceliğimiz, kişinin bir anda tüm alışkanlıklarını değiştirmesinden ziyade, beslenme düzeninin sürdürülebilir bir şekilde yeniden yapılandırılmasıdır. Gerektiğinde kan değerlerinin takip edilmesi ve profesyonel değerlendirme doğrultusunda hareket edilmesi de sürecin sağlıklı bir şekilde yürütülmesine destek oluyor” ifadelerini kullandı.
Vegan beslenmede temel noktanın yalnızca hayvansal kaynaklı ürünleri beslenmeden çıkarmak olmadığını vurgulayan Çakmak, çıkarılan besinlerin yerine ihtiyaç duyulan protein, vitamin, mineral ve yağ asitlerini sağlayabilecek alternatiflerin doğru miktar ve çeşitlilikte eklenmesi gerektiğini belirtti.
Bu nedenle uzun süre vegan beslenmeyi planlayan kişilerin beslenme düzenlerini kişisel ihtiyaçlarına göre oluşturması, gerekli durumlarda kan değerlerini takip ettirmesi ve ihtiyaç duyulan takviyeleri profesyonel değerlendirme doğrultusunda kullanması önem taşıyor.
Bakmadan Geçme
