Evliya Çelebi'yi Bile Şaşırtan Kale: Van'daki Hoşap Kalesi'nin Hikayesi

Van'dan Başkale'ye uzanan yolun üzerinde, Güzelsu mevkiinde sarp kayalıkların tepesinde yükselen Hoşap Kalesi, masallardan fırlamış gibi görünen siluetiyle bölgenin en fotojenik yapılarından biri. Van'a yaklaşık 50-60 kilometre uzaklıktaki kalenin hikâyesi Urartulardan Evliya Çelebi'ye uzanıyor.

Adı "tatlı su" anlamına geliyor

Kale, eteklerinden akan ve aynı adı taşıyan Hoşap Çayı'nın sarp kayalıkları üzerinde yükseliyor. "Hoşap" adı, iyi ya da tatlı su anlamına geliyor. Yapı, "Mahmudi Kalesi" ve "Narin Kale" adlarıyla da biliniyor.

Geçmişi Urartulara uzanıyor

Hoşap'ın bilinen tarihi Urartulara kadar iniyor. Bu dönemde kalenin, Tuşba-Kelişin ordu yolu ile Van-Kotur yolunun kesiştiği noktada askeri bir tesis olarak kurulduğu kabul ediliyor. Bölge daha sonra Pers, İskender, Selevkos, Roma ve Bizans egemenliğine girdi, 11. yüzyıldan itibaren ise Türklerin hâkimiyetine geçti.

1643'te yeniden inşa edildi

Kale, bugünkü halini 1643 yılında Mahmudi Beyi Sarı Süleyman Bey tarafından yeniden yaptırılmasıyla aldı. Ancak kalenin daha önce de var olduğunu, Matrakçı Nasuh'un 1548-49'da Kanuni Sultan Süleyman'ın İran seferi dönüşündeki güzergâhta "Kale-i Mahmudi" adıyla söz etmesi gösteriyor. Mahmudi beyleri kalede 1839 Tanzimat Fermanı'na kadar yaşadı.

Evliya Çelebi'nin anlattığı demir kapılar

Evliya Çelebi, 1650'de uğradığı Hoşap Kalesi'ni Seyahatname'sinde anlatıyor. Ünlü seyyah, Osmanlı ülkesindeki kale kapılarının ahşap üzerine demir kaplı olduğunu, ancak Hoşap Kalesi'nin kapı kanatlarının tamamen Nahçıvan demirinden yapıldığını ve hiç ahşap kısmı bulunmadığını yazıyor.

Üç sur, iki cami, üç hamam

İç içe üç surla çevrili kalede iki cami, üç hamam, çeşmeler ve yeraltı zindanları bulunuyor. Batıya bakan giriş kapısı özgün haliyle günümüze ulaştı. Kapının üzerinde yapımına ilişkin Farsça kitabe ve zincirle bağlı iki aslan kabartması yer alıyor.

Eteğinde tarihi köprü

Kalenin altından geçen Hoşap Çayı üzerinde Zeynel Bey'in yaptırdığı tarihi bir köprü bulunuyor. Kale ve köprü, Van'dan Başkale ve Hakkâri yönüne gidenlerin mola verdiği noktaların başında geliyor.

Görseller: Wikimedia Commons (Hoşap Kalesi: Mkrc85, CC BY-SA 4.0; Güzelsu'dan Hoşap Kalesi: Herbert Frank, CC BY 2.0; Hoşap Kalesi surları: Mkrc85, CC BY-SA 4.0)