Türk bilim insanları Antarktika'nın gizli verilerini çözüyor

Türk bilim insanları, kutup bölgelerinde yürüttükleri çalışmalar kapsamında çevresel kirliliğin boyutlarını ortaya koymaya yönelik dikkat çekici bir araştırmaya imza atıyor. Yıldız Teknik Üniversitesi Bakırdere Araştırma Grubu tarafından yürütülen çalışmada, fok, penguen ve balinalardan alınan dışkı örnekleri üzerinden Antarktika’daki kirlilik düzeyinin belirlenmesi amaçlanıyor. Araştırma, Cumhurbaşkanlığı himayelerinde, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı sorumluluğunda ve TÜBİTAK MAM Kutup Araştırmaları Enstitüsü koordinasyonunda gerçekleştirilen seferler kapsamında yürütülüyor.

Bakırdere Araştırma Grubu, bugüne kadar kutuplara düzenlenen üç ayrı bilimsel sefere katıldı. Bu çalışmalar sırasında, Türk Bilimsel Araştırma Kampı’nın yer aldığı Horseshoe Adası’ndan çeşitli biyolojik örnekler toplandı. Bilim insanları, fok, penguen ve balinalara ait dışkı örneklerini titizlikle muhafaza altına alarak Türkiye’ye getirdi. Söz konusu örnekler, Yıldız Teknik Üniversitesi laboratuvarlarında eksi 80 derecede saklanıyor ve ileri analiz yöntemleriyle inceleniyor. Yapılacak analizlerle, kutup ekosisteminde bulunan kirletici unsurların izine ulaşılması hedefleniyor.

Çalışmaya ilişkin değerlendirmelerde bulunan YTÜ Kimya Bölümü Öğretim Üyesi Sezgin Bakırdere, kutupların bilim dünyası açısından son derece özel bir konuma sahip olduğunu vurguladı. Kutupların “dünyanın kara kutusu” olarak tanımlanabileceğini ifade eden Bakırdere, bu bölgelerin aynı zamanda gezegenin geçmişine açılan benzersiz bir pencere olduğunu dile getirdi. Dünyanın milyonlarca yıl önceki atmosfer yapısı, çevresel koşulları ve yaşanan değişimlerin izlerinin kutuplarda saklı olduğunu belirten Bakırdere, bu nedenle kutup çalışmalarının bilimsel açıdan vazgeçilmez olduğunu kaydetti.

Antarktika’nın ortalama 2 kilometre kalınlığında buzla kaplı olduğunu ve üzerinde herhangi bir ülkenin bulunmadığı tek kıta olma özelliği taşıdığını aktaran Bakırdere, hem Güney Kutbu’nun hem de Kuzey Kutbu’nun bilim insanları için büyük bir ilgi odağı olmaya devam ettiğini söyledi. Türkiye’nin bu alandaki varlığının önemine dikkat çeken Bakırdere, Cumhurbaşkanlığı himayelerinde ve ilgili kurumların desteğiyle bugüne kadar 10 farklı kutup seferi düzenlendiğini, kendi araştırma gruplarının da bu seferlerin üçünde yer aldığını ifade etti. Bakırdere, kutup çalışmalarının yalnızca bilimsel değil, aynı zamanda uluslararası prestij açısından da büyük değer taşıdığını vurguladı.

Araştırmaların temel hedeflerinden birinin çevresel kontaminasyonun tespiti olduğunu belirten Bakırdere, fok, penguen ve balina dışkılarının bu açıdan önemli veriler sunduğunu dile getirdi. Toplanan biyolojik örnekler sayesinde, bölgedeki tehlikeli maddelerin çevreye ne ölçüde yayıldığının belirlenmeye çalışıldığını aktardı. Araştırma ekiplerinde toplam 79 kişinin görev aldığını belirten Bakırdere, yüksek maliyetli cihazlarla yapılabilecek analizlerin, YTÜ laboratuvarlarında geliştirilen basit ama etkili analitik yöntemlerle gerçekleştirilebildiğini söyledi.

Kutup çalışmalarının yalnızca kendi gruplarıyla sınırlı olmadığını, TÜBİTAK MAM Kutup Araştırmaları Enstitüsü koordinasyonunda birçok bilim insanının sahada görev yaptığını belirten Bakırdere, desteklerinden dolayı Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ile TÜBİTAK’a teşekkür etti. Ayrıca yürüttükleri çalışmaların uluslararası alanda da ilgi gördüğünü, Anadolu Ajansı tarafından çekilen bir fotoğrafın The Guardian’da manşet olmasının ve Nature dergisinin çalışmalara ilgi göstermesinin kendileri için büyük bir motivasyon kaynağı olduğunu ifade etti.

Çalışmalara katılan bir diğer isim olan YTÜ Kimya Bölümü Öğretim Üyesi Buse Tuğba Zaman ise 9. Ulusal Antarktika Bilim Seferi’nde araştırmacı olarak görev aldığını anlattı. Sefer sırasında fok, penguen ve balinalardan dışkı örnekleri ile birlikte su numuneleri de topladıklarını belirten Zaman, bu örnekleri üniversitedeki araştırma laboratuvarına taşıyarak yüksek doğrulukta analizler gerçekleştirdiklerini söyledi. Amaçlarının, bölgedeki kirliliği doğru ve güvenilir yöntemlerle tespit etmek olduğunu vurgulayan Zaman, elde edilecek verilerle önleyici ve koruyucu tedbirlerin alınmasına katkı sunmayı hedeflediklerini ifade etti.

Kutup bölgelerinde Türk bilim insanı olarak görev yapmanın kendisi için büyük bir gurur kaynağı olduğunu dile getiren Zaman, Antarktika’da Türk bayrağını dalgalandırmanın uzun zamandır kurduğu bir hayalin gerçekleşmesi anlamına geldiğini sözlerine ekledi. Yürütülen bu çalışmaların, hem çevresel farkındalığın artmasına hem de Türkiye’nin kutup bilimlerindeki konumunun güçlenmesine katkı sağlaması bekleniyor.