Tarımda gizli tehdit: Sıcaklık arttıkça verim düşüyor

Küresel ısınmanın tarım üzerindeki etkileri her geçen yıl daha net biçimde ortaya çıkıyor. Artan hava sıcaklıklarının, tarım zararlılarının ürünlere verdiği zararı artıracağı öngörülürken, bu durumun küresel gıda güvenliği açısından önemli riskler barındırdığı belirtiliyor. Konuya ilişkin değerlendirmelerde bulunan Dan Bebber, alternatif ve sürdürülebilir çözümler hayata geçirilmediği takdirde tarımsal üretimde kayıpların artabileceğini ifade etti.

Avrupa Birliği’nin uydu izleme sistemi Copernicus verilerine göre, 2025 yılı küresel ölçekte kaydedilen en sıcak üçüncü yıl oldu. 2024 en sıcak yıl olarak kayıtlara geçerken, 2023 ise ikinci sırada yer aldı. Uzmanlar, art arda gelen bu rekorların yalnızca iklim dengelerini değil, tarımsal üretim süreçlerini de doğrudan etkilediğine dikkat çekiyor.

Bilim dergisi Nature’da yayımlanan “Tarım zararlılarının, iklim değişikliği ve arazi yönetimi değişikliklerine tepkileri” başlıklı çalışmaya göre, sonbaharda havaların geç soğuması ve ilkbaharda erken ısınması, birçok zararlı böceğin dinlenme dönemine daha geç girmesine ve bu dönemden erken çıkmasına neden oluyor. Bu durum, böceklerin faaliyet sürelerini ve üreme dönemlerini uzatarak, mahsule verdikleri zararın artmasına yol açıyor. Aynı zamanda daha fazla üreyen zararlılar, bulundukları bölgelerdeki popülasyonlarını da hızla artırıyor.

Artan sıcaklıkların yanı sıra, bu böceklerin doğal avcıları olan bazı türlerin azalması, tarım zararlılarının etkili olduğu alanların genişlemesine neden oluyor. Kuraklık, ormansızlaşma ve buna bağlı olarak yaşanan biyoçeşitlilik kaybı da tarım zararlılarının ürünler üzerindeki baskısını artıran faktörler arasında gösteriliyor. Rapora göre, zararlılar ve bitki hastalıkları nedeniyle meydana gelen ürün kayıpları, küresel yıllık tarımsal üretimin yaklaşık yüzde 40’ına karşılık geliyor.

Bilim insanları, küresel ortalama sıcaklık artışının sanayi öncesi döneme kıyasla 2 dereceye ulaşması halinde tablonun daha da ağırlaşacağına dikkat çekiyor. Bu senaryoda, tarım zararlılarının buğdayda yüzde 46, pirinçte yüzde 19 ve mısırda yüzde 31 oranında verim kaybına neden olabileceği öngörülüyor. Çalışmada buğday, pirinç, mısır ve soya fasulyesine zarar veren türler ile bu türlerin üretim üzerindeki etkileri ayrıntılı biçimde incelendi.

Dünya genelinde ekim alanı ve üretim miktarı bakımından ilk sırada yer alan buğdayın, küresel üretiminin yaklaşık yüzde 85’i Avrupa, Çin, Hindistan, Pakistan, ABD ve Avustralya’da gerçekleştiriliyor. Küresel ısınmanın buğday üzerindeki etkisinin, her 1 derecelik sıcaklık artışında yaklaşık yüzde 6’lık verim kaybı olarak ortaya çıktığı belirtiliyor. Dünya genelinde buğdaya zarar verebilecek 100’den fazla böcek türü bulunurken, bu zararlılar doğrudan ve dolaylı yollarla verimi önemli ölçüde düşürüyor.

Pirinç üretimi ise büyük ölçüde Asya’nın tropikal bölgelerinde yoğunlaşıyor. Çin, Hindistan, Bangladeş ve Güneydoğu Asya ülkeleri, küresel pirinç üretiminin yaklaşık yüzde 90’ını karşılıyor. Uzmanlara göre gece sıcaklıklarında yaşanan her 1 derecelik artış, pirinç veriminde yaklaşık yüzde 10’luk düşüşe neden olabiliyor. Pirinç üretiminde 800’den fazla böcek türüyle etkileşim söz konusu olurken, bunlardan 15 ila 20 tür ciddi zararlar oluşturuyor.

Mısır ve soya üretimi de sıcaklık artışından önemli ölçüde etkileniyor. Özellikle mısırla beslenen yüzlerce böcek türü bulunurken, bazı ülkelerde verim kaybı yüzde 40’ın üzerine çıkabiliyor. Soya üretiminde ise zararlılar ve patojenler, küresel ölçekte verim kaybının yaklaşık yüzde 21’inden sorumlu tutuluyor.

Küreselleşen ticaret ve artan uluslararası seyahatlerin de tarım zararlıları açısından ek bir tehdit oluşturduğuna dikkat çekiliyor. Rapora göre yalnızca 2019 yılında istilacı türlerin tarımsal faaliyetlere verdiği zarar 423 milyar dolar olarak hesaplandı ve bu etkinin 1970’ten bu yana her on yılda bir katlanarak arttığı belirtildi.

Araştırmanın yazarlarından Exeter Üniversitesi Biyolojik Bilimler Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Dan Bebber, her ülkenin tarım zararlılarından farklı düzeylerde etkilendiğini vurgulayarak, “Gelişmekte olan ülkelerin ve özellikle Sahra Altı Afrika’nın tarım zararlılarından en fazla etkilenen bölgeler olduğunu düşünüyoruz. Bunun temel nedeni, yoksul çiftçilerin hastalıklara dayanıklı ürünlere ve pestisitlere erişiminin sınırlı olmasıdır” dedi.

Pestisitlerin tek çözüm olarak görülmemesi gerektiğini ifade eden Bebber, gen düzenleme gibi yeni teknolojilerle bitkilerde direnç geliştirilmesini hızlandıran yöntemlerin önemine dikkat çekti. Bebber, “Zararlılar ve hastalıklar gıda fiyatlarını doğrudan etkileyebilir. Son dönemde kakao ve zeytinyağı fiyatlarında görülen artışlar, bunun somut örnekleri. Eğer üretimi çeşitlendirmez ve sürdürülebilir teknolojileri hayata geçirmezsek, iklim değişikliğiyle birlikte gıda güvenliği ciddi biçimde tehlikeye girebilir” değerlendirmesinde bulundu.