Kozmolojik kanıt nedir örnek? Ontolojik ve kozmolojik delil nedir? Teolojik delil nedir? Kozmolojik kanıt ne anlama gelir?

Din felsefesinde evrenin varlığını ve yapısını kullanarak Tanrı’nın varlığını ispat etmeye çalışan bu yöntemler, yüzyıllardır filozofların ve teologların en temel tartışma konuları arasında yer almaktadır. 

Kozmolojik kanıt ne anlama gelir?

Kozmolojik kanıt, evrendeki her şeyin bir nedeni olduğu ve evrenin kendisinin de var olmak için bir nedene ihtiyaç duyduğu fikrine dayanan felsefi bir çıkarımdır. Bu kanıta göre, hiçbir şey kendi kendine var olamaz; her sonuç bir sebep gerektirir. Eğer evren var ise, bu evreni başlatan "ilk sebep" veya "hareket ettirilmeyen hareket ettirici" bir güç olmak zorundadır. Kozmolojik kanıtın en bilinen örneği, İslam felsefesinde de önemli bir yere sahip olan "Hudus Delili"dir. Bu delile göre, sonradan meydana gelen (hadis) her şeyin bir meydana getiricisi (muhdis) olması gerekir; evren de sonradan meydana geldiğine göre bir yaratıcısı vardır.

Ontolojik ve kozmolojik delil nedir?

Ontolojik delil, kozmolojik delilden farklı olarak evrene veya dış dünyaya bakmak yerine, sadece "Tanrı" kavramının zihindeki tanımından yola çıkarak O’nun varlığını ispatlamaya çalışır. Ontolojik delilin öncüsü olan Anselmus’a göre, Tanrı "kendisinden daha büyüğü düşünülemeyen en yetkin varlık"tır. Eğer bu en yetkin varlık sadece zihnimizde olsaydı ve gerçekte var olmasaydı, gerçekte var olan daha küçük bir varlıktan bile daha eksik olurdu; bu da tanımıyla çelişirdi. Dolayısıyla Tanrı, tanımı gereği var olmak zorundadır. Özetle; kozmolojik delil dış dünyadaki "sebep-sonuç" ilişkisinden, ontolojik delil ise zihindeki "mükemmel varlık" tanımından hareket eder.

Teolojik delil nedir?

Teolojik delil, yaygın olarak "Gaye ve Nizam Delili" ya da "Tasarım Kanıtı" olarak bilinir. Bu kanıt, evrendeki karmaşık düzene, hassas dengelere ve her şeyin belirli bir amaca hizmet eder görünmesine odaklanır. Teolojik delili savunanlara göre, doğadaki muazzam uyum ve canlılardaki karmaşık yapılar (örneğin gözün yapısı veya Dünya’nın Güneş’e olan kusursuz uzaklığı) bir tasarımcının ürünü olmak zorundadır. Bu düşünce tarzı, tesadüfün böylesine sistematik bir yapı kuramayacağını, dolayısıyla bu sistemin arkasında üstün bir akıl ve iradenin bulunduğunu savunur.

Kozmolojik kanıt nedir örnek?

Kozmolojik kanıtın en meşhur örneklerinden biri, 13. yüzyılda yaşamış olan Thomas Aquinas’ın sunduğu "Nedensellik Kanıtı"dır. Aquinas, dünyada hiçbir şeyin kendi kendisinin nedeni olamayacağını savunur. Örneğin, bir domino taşının devrilmesi için kendisinden önceki bir taşın ona çarpması gerekir. Bu nedenler zincirini sonsuza kadar geri götüremeyiz çünkü bir "ilk neden" olmazsa zincirin tamamı var olamaz. İşte bu nedenler zincirini başlatan, kendisi hiçbir şeye ihtiyaç duymayan o ilk neden, Tanrı’dır. Benzer şekilde, modern kozmolojideki "Büyük Patlama" (Big Bang) teorisi de zamanın ve mekanın bir başlangıcı olduğunu söyleyerek kozmolojik kanıta bilimsel bir zemin sunduğu şeklinde yorumlanabilmektedir.