Kolon kanserinde umut veren gelişme
Kolon kanserinde geliştirilen yeni yöntemle hastadan alınan tümör dokusu laboratuvarda çoğaltılarak en etkili tedavi, uygulamadan önce belirlenebiliyor.
Haberin Özeti
- • Prof. Dr. Uğur Sezerman liderliğinde geliştirilen yeni yöntemle, kolon kanseri hastalarının tümör dokusundan laboratuvarda organoidler oluşturuluyor.
- • Bu organoidler üzerinde ilaçlar test edilerek, yapay zeka desteğiyle 6 hafta içinde en etkili tedavi önceden belirleniyor.
- • Yöntem, ilk etapta mevcut tedavilere yanıt vermeyen ileri evre kolon kanseri hastalarında uygulanacak ve zaman kaybını önleyecek.
Kanser tedavisinde “deneme-yanılma” yönteminin yerini daha hedefe yönelik uygulamalar almaya başladı. Özellikle kolon kanseri üzerine yürütülen yeni çalışmalar, hastaya özel tedavi döneminin kapısını aralıyor.
Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Uğur Sezerman liderliğinde yürütülen projede, hastadan alınan tümör dokusu laboratuvar ortamında üç boyutlu “organoid” yapıya dönüştürülüyor. Bu model üzerinde ilaçlar test edilerek en etkili tedavi seçeneği önceden belirlenebiliyor.
Projede, İzmir Biyotıp ve Genom Merkezi’nden Prof. Dr. Esra Erdal ile iş birliği yapılırken, geliştirilen sistemle yaklaşık 6 hafta içinde hastaya en uygun tedavinin belirlenmesi hedefleniyor.
Yapay zekâ ve çok katmanlı analiz devrede
Kanserin artık tek boyutlu bir hastalık olarak ele alınamayacağını belirten Prof. Dr. Uğur Sezerman, tümörün genetik ve biyolojik yapısının detaylı şekilde analiz edilmesi gerektiğini vurguladı. Sezerman, “Artık elimizde DNA dizileme teknolojileri sayesinde çok büyük veri var. Bu verilerle tümörün hangi genetik değişimlerle oluştuğunu ve nasıl büyüdüğünü ortaya koyabiliyoruz. Ancak tümör tek tip değil, farklı hücrelerden oluşan karmaşık bir yapı. Bu nedenle çok katmanlı analiz yapmak zorundayız.” dedi.
Sadece DNA’nın yeterli olmadığını ifade eden Sezerman, genlerin çalışma düzeyi, protein üretimi ve metabolik süreçlerin de analiz edildiğini belirterek, “Tüm bu verileri bir araya getirerek hastaya özel bir tümör haritası oluşturuyoruz. Bu kadar büyük veriyi analiz etmek için de yapay zekâdan yararlanıyoruz.” diye konuştu.
“Mini tümör modeliyle ilaçlar önceden test ediliyor”
Laboratuvar ortamında geliştirilen organoidlerin tedavi sürecinde önemli bir rol oynadığını belirten Sezerman, bu yöntemin klasik yaklaşımlardan farkını şöyle anlattı:
“Hastadan alınan dokudan oluşturduğumuz organoidler, gerçek tümörün davranışını büyük ölçüde taklit ediyor. Bu sayede ilaçları doğrudan hastanın tümörünün kopyası üzerinde deneyebiliyoruz. Yüzlerce ilacı rastgele denemek yerine, hedefe yönelik birkaç seçenekle en doğru tedaviyi hızlı şekilde belirlemek mümkün hale geliyor.”
Sezerman, geliştirdikleri yapay zekâ destekli sistem sayesinde hastanın hangi ilaçlara direnç gösterebileceğinin de önceden tespit edilebildiğini ifade ederek, “Bu yöntem hem hastanın zaman kaybetmesini önlüyor hem de gereksiz tedavilerin önüne geçerek ekonomik ve biyolojik yükü azaltıyor.” dedi.
Yeni yöntemin ilk etapta mevcut tedavilere yanıt vermeyen ileri evre kolon kanseri hastalarında uygulanması planlanıyor. Ancak hedef, bu yaklaşımın tanı anından itibaren tüm hastalara uygulanabilir hale gelmesi.
Prof. Dr. Uğur Sezerman, “Gelecekte bu yöntemi tanı konduğu anda kullanabilirsek, hastalar gereksiz tedavi süreçlerine maruz kalmayacak. Tıpta artık ‘hastalık yoktur, hasta vardır’ yaklaşımına daha fazla ihtiyaç var. Tümörü tam olarak anlamadan tedaviye başlanmamalı.” ifadelerini kullandı.
Prof. Dr. Uğur Sezerman yaptığı açıklamada çalışmanın yaklaşık iki yıl içinde 30 hasta üzerinde uygulanmasını planlandıklarını, ilerleyen süreçte farklı kanser türlerine de uyarlanmasını hedeflediklerini belirtti. Sezerman, bu yöntemin, önümüzdeki 5 yıl içinde kanser tedavisinde yeni bir dönemin başlangıcı olabileceğini de ekledi.
Bakmadan Geçme
