• Haberler
  • Ağrı
  • Hamur rehberi: Ağrı'nın en genç ilçesinin 3 bin 400 yıllık hikâyesi

Hamur rehberi: Ağrı'nın en genç ilçesinin 3 bin 400 yıllık hikâyesi

1958'de ilçe olan Hamur, Ağrı'nın hem en genç hem de en az nüfuslu ilçesi. Ancak bu küçük ilçenin bilinen tarihi MÖ 14. yüzyıla, yani yaklaşık 3 bin 400 yıl öncesine uzanıyor. Bir zamanlar Yukarı Murat bölgesinin en sağlam kalesi sayılan Hamur'un tarihini, coğrafyasını ve görülecek yerlerini derledik.

WhatsApp

AĞRI KARAKÖSE HABER WhatsApp Kanalını Takip Et

En güncel haberler için bizi WhatsApp kanalımızdan takip edin!

WhatsApp TAKİP ET

Haberin Özeti

  • • Hamur, 1 Nisan 1958’de 7033 sayılı kanunla ilçe olan, Ağrı’nın en genç ilçesidir.
  • • 2025 verilerine göre 14 bin 336 nüfusuyla ilin en az nüfuslu ilçesidir.
  • • Ağrı Valiliği’ne göre ilçenin bilinen tarihi MÖ 14. yüzyıla uzanır; Hamur bir dönem Yukarı Murat bölgesinin en sağlam kalesi olarak biliniyordu.
  • • Hamur Kümbeti, ilçenin öne çıkan tarihi yapısıdır.

Rakamlarla Hamur

Nüfus (2025) 14336 kişi
Yüzölçümü 873 km²
İlçe olduğu yıl 1958

Kaynaklar: Ağrı Valiliği - ÇŞİDB Ağrı İl Müdürlüğü

Hamur, Ağrı’nın en genç ve en küçük ilçesi. Ağrı il merkezinin güneydoğusunda, Taşlıçay ile Patnos arasında kalan ilçe, idari olarak ancak 1958’de ilçe statüsüne kavuştu. Ancak bu “gençlik” yanıltıcı: Ağrı Valiliği’ne göre Hamur’un bilinen tarihi MÖ 14. yüzyıla kadar uzanıyor. Ortaçağda Yukarı Murat bölgesinin en sağlam kalesi olarak anılan Hamur, Doğu Anadolu’nun el değiştiren pek çok devletine tanıklık etti.

Bu rehberde Hamur’un tarihini, coğrafi konumunu, idari yapısını ve ilçede görülmesi gereken yerleri resmi kaynaklar ışığında ele alıyoruz.

Hamur ilçesinin Ağrı haritasındaki konumu
Hamur; Taşlıçay, Tutak, Patnos, Ağrı Merkez ve Van’ın Erciş ilçesiyle çevrili — Harita: Batuhan duz / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)

Hamur nerede, nüfusu kaç?

Hamur; Taşlıçay, Tutak, Patnos ve Ağrı Merkez ilçeleri ile Van’ın Erciş ilçesiyle çevrili. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Ağrı İl Müdürlüğü verilerine göre ilçenin yüzölçümü 873 kilometrekare; bu rakamla Hamur, Ağrı’nın en küçük ikinci ilçesi. İlçenin deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 1.700 metre civarında.

Ağrı Valiliği’nin 2025 verilerine göre Hamur’da 14 bin 336 kişi yaşıyor. Nüfusun 7 bin 502’si erkek, 6 bin 834’ü kadın. Hamur, bu rakamla Ağrı’nın en az nüfuslu ilçesi. İlçe, 46 köy ve 4 mahalleden oluşuyor; nüfusun büyük bölümü köylerde yaşıyor.

MÖ 14. yüzyıldan Selçuklulara Hamur

Ağrı Valiliği’nin aktardığına göre Hamur, tarih boyunca sırasıyla Hurri, Pers, Bizans ve Arap egemenliklerine, ardından yeniden Bizans yönetimine sahne oldu. Bölge, 1071 Malazgirt Savaşı’nın ardından Türk yurdu haline geldi.

Selçuklu döneminin ardından Hamur’da sırasıyla Harzemşahlar, İlhanlılar, Karaçobanlılar, Altın Ordu, Celayirliler ve Karakoyunluların hâkimiyeti görüldü. Valilik kaynaklarına göre o dönemde Hamur, Yukarı Murat bölgesinin en sağlam kalesi olarak biliniyordu.

Timur, Karakoyunlular ve Safeviler

Timur’un Anadolu’yu istilası sırasında Moğol hâkimiyetine giren Hamur, 1421 Eleşkirt Savaşı’nın ardından Timur istilasından kurtularak Karakoyunluların yönetimine geçti. Yöre 1467’de Akkoyunluların, 1502’de ise Safevilerin egemenliğine girdi.

Valilik kaynaklarına göre Safevi hükümdarı Şah İsmail, bu dönemde yöredeki Sünni aşiretleri göçe zorlayarak Şiiliği benimseyen Pozuklu oymağını bölgeye yerleştirdi. Uzun süren Osmanlı-Safevi savaşları sırasında Van Beylerbeyi Köse Hüsrev Paşa’ya bağlı eyalet askerleri, Pozuklu boyunu ve onları koruyan İran güçlerini bölgeden çıkardı ve Hamur yöresi 1578’de Osmanlı topraklarına katıldı.

Osmanlı’dan Cumhuriyet’e: Nahiyeden ilçeye

Hamur, Osmanlı yönetiminde önce Van Eyaleti’ne bağlandı. 1864 idari düzenlemesinin ardından Erzurum Vilayeti’nin Doğubeyazıt Sancağı’na bağlı bir nahiye oldu. 1915’te Rus işgaline uğrayan Hamur, 14 Nisan 1918’de işgalden kurtarıldı.

Cumhuriyet döneminden önce Beyazıt Vilayeti’ne bağlı bir nahiye olan Hamur, 1927’de Ağrı’nın il olmasıyla Ağrı’ya bağlandı. Bucak statüsündeki yerleşim, 1 Nisan 1958’de 7033 sayılı kanunla ilçe oldu. Böylece Hamur, Patnos (1936) ve Taşlıçay’ın (1954) ardından ilçe statüsüne kavuşan en yeni ilçe olarak Ağrı’nın en genç ilçesi unvanını aldı.

Hamur Kümbeti

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Ağrı İl Müdürlüğü’nün kültür varlıkları arasında saydığı Hamur Kümbeti, ilçenin en bilinen tarihi yapısı. Kümbet, bölgenin Ortaçağ İslam mimarisine tanıklık eden nadir yapılardan biri olarak dikkat çekiyor. Yapının kitabesinin farklı kaynaklarda iki ayrı tarihle anılması, kümbetin yapım tarihine ilişkin tartışmaları da beraberinde getiriyor.

Hamur’un coğrafyası ve ekonomisi

Hamur, Doğu Anadolu’nun Yukarı Murat-Van Bölümü’nde yer alıyor. Ağrı’nın diğer ilçelerinde olduğu gibi Hamur’da da kara iklimi hâkim; kışlar uzun, soğuk ve karlı geçiyor.

Hamur ilçesine bağlı Ekincik köyü
Hamur’a bağlı Ekincik köyünden bir görünüm — Fotoğraf: Okan kr04 / Wikimedia Commons (CC0)

İlçe ekonomisinin temelini hayvancılık ve tarım oluşturuyor. Yüksek yaylalar, özellikle yaz aylarında küçükbaş ve büyükbaş hayvancılık için önemli otlak alanları sunuyor.

Nüfus neden azalıyor?

Hamur, Ağrı genelinde gözlenen nüfus kaybından en çok etkilenen ilçelerden biri. Ağrı Valiliği verilerine göre ilin toplam nüfusu 2011’de 555 bin 479 iken 2025’te 491 bin 489’a geriledi. Eğitim ve iş olanaklarının büyük şehirlerde yoğunlaşması, kırsal ağırlıklı ilçelerden göçü hızlandırıyor. Nüfusunun büyük bölümü köylerde yaşayan Hamur da bu eğilimden doğrudan etkileniyor.

Hamur’a nasıl gidilir?

Hamur’a Ağrı il merkezinden güneydoğu yönündeki kara yoluyla ulaşılıyor. İlçe, Ağrı ile Patnos arasındaki güzergâha yakın konumu sayesinde hem il merkezine hem de Van yönüne kolay bağlantı sağlıyor. En yakın havalimanı Ağrı Ahmed-i Hani Havalimanı.

Kaynaklar: Ağrı Valiliği, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Ağrı İl Müdürlüğü, Vikipedi. Kapak fotoğrafı (Hamur’a bağlı Ekincik köyü): Okan kr04 / Wikimedia Commons (CC0)

Sıkça Sorulan Sorular

1. Hamur ne zaman ilçe oldu?

Hamur, 1 Nisan 1958’de 7033 sayılı kanunla ilçe oldu. Cumhuriyet öncesinde Beyazıt’a bağlı bir nahiye olan Hamur, 1927’de Ağrı’nın il olmasıyla Ağrı’ya bağlanmıştı.

2. Hamur’un nüfusu kaç?

Ağrı Valiliği’nin 2025 verilerine göre Hamur’un nüfusu 14 bin 336’dır. Bunun 7 bin 502’si erkek, 6 bin 834’ü kadındır. Hamur, Ağrı’nın en az nüfuslu ilçesidir.

3. Hamur’a bağlı kaç köy var?

Kaynaklara göre Hamur ilçesi 46 köy ve 4 mahalleden oluşuyor.

4. Hamur işgalden ne zaman kurtuldu?

1915’te Rus işgaline uğrayan Hamur, 14 Nisan 1918’de işgalden kurtarıldı.

Karaköse Haber - Bizi Sosyal Medyada Takip Edin!

Bakmadan Geçme