Ebeveynliğin yeni sınavı çocuklar ve yapay zeka

Teknolojinin hızla gelişmesiyle birlikte çocukların dijital dünyayla ilişkisi de farklı bir boyuta taşındı. Evde robotik asistanlarla konuşan, ChatGPT ile test çözen ya da yapay zekâ destekli görsel üretim araçlarını kullanan çocukların sayısı her geçen gün artıyor. Uzmanlar ise bu yeni dönemde ebeveynlerin sadece ekran sürelerini kısıtlamasının yeterli olmadığını, asıl önemli olanın algoritmaların nasıl çalıştığını anlamak olduğunu vurguluyor.

Mezo Akademi kurucusu ve dijital dönüşüm uzmanı Dr. Nabat Garakhanova, çocukların yüzde 70’inden fazlasının haftada en az bir kez yapay zekâ temelli bir sistemle etkileşim kurduğunu belirterek ebeveynlerin rolünün değiştiğine dikkat çekti. Garakhanova, “Artık ebeveynlerin sadece denetleyen bir otorite değil, çocuklarıyla birlikte sınır çizen ve onları yönlendiren bir danışman rolüne geçmesi gerekiyor. Yapay zekâyı tamamen yasaklamak, çocuğun merak duygusunu cezalandırmak anlamına gelir. Asıl mesele, o merakı doğru şekilde yönlendirmektir” dedi.

Yapay zekâ ile kurulan bağ sosyal yoksunluğa yol açabilir

Dr. Garakhanova, geçmişte tartışmaların daha çok ekran süreleri üzerine yoğunlaştığını ancak bugün farklı bir riskle karşı karşıya kalındığını ifade etti. Özellikle 9–13 yaş grubundaki çocukların önemli bir bölümünün yapay zekâ sistemlerini “arkadaş gibi” gördüğünü belirten Garakhanova, psikoloji literatüründe bunun “parasosyal bağlanma” olarak adlandırıldığını söyledi.

Garakhanova, “Yapılan araştırmalara göre bu yaş grubundaki çocukların yüzde 36’sı yapay zekâ sistemlerinin kendilerine arkadaş gibi geldiğini söylüyor. Bu durum, çocuğun dijital bir sistemi sırdaş ya da yol arkadaşı olarak görmesine neden olabilir. Uzun vadede bu durum sosyal yoksunluğu tetikleyebilir ve gerçek insan ilişkilerinden uzaklaşmaya yol açabilir” ifadelerini kullandı.

Ebeveynler için 5 önemli tavsiye

Dr. Nabat Garakhanova, çocukların dijital dünyayla sağlıklı bir ilişki kurabilmesi için ebeveynlere şu önerilerde bulundu:

• Yasaklamak yerine birlikte deneyin: Yapay zekâyı birlikte kullanmak, hatalı bilgiye maruz kalma ihtimalini yüzde 40 oranında azaltıyor.
• Ekransız alanlar oluşturun: Günlük yaklaşık iki saatlik analog zaman, çocukların dikkat ve duygu dengesini olumlu etkiliyor.
• Etik konuları konuşun: “Bu bilgiyi paylaşmak doğru mu?” gibi basit sorularla dijital etik bilinci oluşturulabilir.
• Gerçek dünya ile bağını koruyun: Yapay zekâ birçok şey anlatabilir ancak doğa, sanat ve insan ilişkileri çocukların gelişimi için vazgeçilmezdir.
• Rol model olun: Araştırmalara göre ebeveynlerin dijital davranışları, çocukların ekran disiplinini yüzde 35 oranında etkiliyor.

Uzmanlara göre yapay zekânın çocukların hayatında giderek daha fazla yer alacağı bir gelecekte, ebeveynlerin en önemli görevi teknolojiyle mücadele etmek değil, çocuklarına teknolojiyi doğru ve bilinçli kullanmayı öğretmek olacak.