• Haberler
  • Ağrı
  • Doğubayazıt Sazlıkları: Ağrı Dağı'nın eteğindeki kuş cenneti nerede, nasıl gidilir?

Doğubayazıt Sazlıkları: Ağrı Dağı'nın eteğindeki kuş cenneti nerede, nasıl gidilir?

Ağrı Dağı'nın batı eteklerinde, 12 bin hektarı aşan bir alana yayılan Doğubayazıt Sazlıkları Saz ve Gölyüzü gölleri, geniş kamışlıkları ve 100'ü aşkın kuş türüyle Doğu Anadolu'nun en önemli sulak alanlarından biri. Ancak kuraklık ve yapılaşma alanı her yıl biraz daha daraltıyor.

WhatsApp

AĞRI KARAKÖSE HABER WhatsApp Kanalını Takip Et

En güncel haberler için bizi WhatsApp kanalımızdan takip edin!

WhatsApp TAKİP ET

Haberin Özeti

  • • Doğubayazıt Sazlıkları, Ağrı Dağı’nın batı eteklerinde 1.520-1.680 metre yükseklikte yer alan bir sulak alan kompleksidir.
  • • Alanın en büyük su kütleleri Karabulak yakınlarındaki Saz Gölü ile Gölyüzü Gölü’dür.
  • • Sazlık, 2016’da Ulusal Öneme Sahip Sulak Alan olarak tescil edildi ve uluslararası Önemli Kuş Alanları arasında yer alıyor.
  • • Uydu verilerine dayanan incelemeler, sazlığın son 21 yılda yaklaşık yüzde 30 küçüldüğünü ortaya koydu.

Rakamlarla Doğubayazıt Sazlıkları

Alan büyüklüğü 12044 hektar
Yükseklik 1520-1680 metre
Son 21 yılda küçülme 30 yüzde (yaklaşık)

Kaynaklar: Doğa Derneği ÖDA - CNN Türk / uydu analizi

Ağrı Dağı denince akla ilk olarak 5 bin metreyi aşan zirve, buzullar ve efsaneler geliyor. Oysa dağın batı eteklerinde, Doğubayazıt ile Iğdır arasındaki çöküntü havzasında, bambaşka bir doğa harikası saklı: Doğubayazıt Sazlıkları. Geniş kamışlıklar, tatlı su gölleri ve ıslak çayırlardan oluşan bu alan, göç yolları üzerindeki konumuyla Doğu Anadolu’nun en önemli kuş yaşam alanlarından biri.

Bu rehberde sazlığın nerede olduğunu, nasıl oluştuğunu, hangi kuş türlerine ev sahipliği yaptığını, nasıl gidileceğini ve alanı bekleyen tehlikeleri resmi ve bilimsel kaynaklar ışığında anlatıyoruz.

Doğubayazıt’tan Ağrı Dağı manzarası
Sazlığı besleyen kaynakların önemli bir bölümü Ağrı Dağı’ndan geliyor — Fotoğraf: Dosseman / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)

Doğubayazıt Sazlıkları nerede?

Doğa Derneği’nin Önemli Doğa Alanları envanterine göre sazlık, Doğubayazıt ilçe sınırları içinde, yaklaşık 39,62 derece kuzey enlemi ve 44,08 derece doğu boylamında yer alıyor. Alan 12 bin 44 hektarlık bir büyüklüğe sahip ve deniz seviyesinden 1.520 ile 1.680 metre arasındaki yükseltilere yayılıyor. Uluslararası kuş koruma örgütü BirdLife International ise Önemli Kuş Alanı sınırlarını 11 bin 420 hektar olarak tanımlıyor.

Coğrafi açıdan sazlık, Ağrı Dağı’nın batı yamaçlarında yer alıyor. Havza, güneydoğudaki Doğubayazıt-Gürbulak oluğundan volkanik malzemelerden oluşan bir eşikle ayrılıyor. Alana ulaşım, Iğdır’ın Karabulak beldesinden geçen Doğubayazıt-Iğdır kara yolu üzerinden sağlanıyor.

Saz Gölü ve Gölyüzü Gölü

Sazlık, bir çöküntü havzasındaki büyüklü küçüklü tatlı su aynaları ile bunları çevreleyen geniş kamışlıklardan oluşuyor. Alanın iki büyük su kütlesi şöyle:

  • Saz Gölü: Karabulak yakınlarındaki göl, Doğubayazıt Sazlıkları’nın en büyük tatlı su göllerinden biri. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Ağrı İl Müdürlüğü’ne göre göl; Zor Dağı, Kaluz Dağı ve Yalıntaş Dağı’ndan gelen yüzey sularıyla besleniyor. BirdLife kayıtlarında göl, Kurtkapan Gölü adıyla da anılıyor.
  • Gölyüzü Gölü: Alanın diğer büyük gölü. Bakanlık ve Doğa Derneği kaynaklarına göre göl, Ağrı Dağı’nın mevsimlik kaynaklarıyla besleniyor ve suyunu Sarısu Çayı aracılığıyla İran’a boşaltıyor. BirdLife kayıtlarında Şeyhli Gölü adıyla da geçen gölün, Balık Gölü kaynaklı sulardan da beslendiği belirtiliyor.

Her iki göl de büyük ölçüde kamışlarla kaplı. Kaynaklar, yaz aylarında sazlıklardaki suların tamamen çekildiğini ve göl aynalarının belirgin şekilde küçüldüğünü vurguluyor.

100’ü aşkın kuş türüne ev sahipliği yapıyor

Doğubayazıt Sazlıkları’nın en büyük değeri, kuşlar açısından taşıdığı önem. Alan, Doğu Anadolu’daki önemli kuş göç yollarının üzerinde bulunuyor ve uluslararası Önemli Kuş Alanları (ÖKA) listesinde TR092 koduyla yer alıyor. Kuş bilimcilerin değerlendirmelerine göre sazlıkta yaklaşık 100 kuş türü yaşıyor. Anadolu Ajansı’na yansıyan çalışmalarda ise alanda 141 kuş türünün kaydedildiği belirtilmişti.

Kuş gözlemcilerinin bu alanda kaydettiği türlerden bazıları şunlar:

  • Kızıl angıt ve çıkrıkçın gibi ördek türleri
  • Uzunbacak, halkalı cılıbıt ve kara kızılbacak gibi kıyı kuşları
  • Ermeni martısı ve bıyıklı sumru
  • Erguvani balıkçıl, alaca balıkçıl ve gece balıkçılı
  • Kaşıkçı ve saz delicesi
Kızıl angıt kuşu
Kuş gözlemcilerinin Doğubayazıt Sazlıkları’nda kaydettiği türlerden kızıl angıt (fotoğraf Mersin’de çekilmiştir) — Fotoğraf: Zeynel Cebeci / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)

Doğa Derneği’nin envanteri, alanın yalnızca kuşlar için değil, nesli tehlike altındaki ve dar yayılışlı bazı bitki türleri için de önemli olduğuna dikkat çekiyor. Sazlık çevresinde büyükbaş ve küçükbaş hayvanlar da otlatılıyor.

Sazlık her yıl biraz daha daralıyor

Doğubayazıt Sazlıkları’nın geleceği bilim insanlarını endişelendiriyor. CNN Türk’e yansıyan ve uydu fotoğraflarına dayanan bir incelemeye göre sazlık ve bataklık alanlar, kuraklığın etkisiyle son 21 yılda yaklaşık yüzde 30 küçüldü. İncelemeyi yürüten coğrafyacılar, sazlık küçüldükçe kuş sürülerinin önemli bir bölümünün alanı göç yolu olarak kullanmaktan vazgeçip alternatif sulak alanlar aramaya başladığını aktarıyor.

Doğu Coğrafya Dergisi’nde yayımlanan bir akademik çalışma da benzer bir tablo ortaya koyuyor. Araştırmaya göre son yıllarda yağış yetersizliği nedeniyle Saz Gölü ile Gölyüzü Gölü’nün derinliği ve göl aynası yüzey alanları küçüldü. Göl sularının yerini sazlık ve bataklık alırken yerleşim alanları genişledi. Çalışmada sazlığın güneyindeki Doğubayazıt şehrinin son 40 yılda neredeyse 15 kat büyüyerek sazlık üzerinde önemli bir baskı unsuru haline geldiği vurgulanıyor. Araştırmacılar, bu değişimin kuş türü kompozisyonunu da etkilediğini; bazı kıyı kuşları ve ördeklerin küçülen göl aynası nedeniyle sazlığı kullanmadığını tespit etti.

Koruma statüsü

BirdLife International verilerine göre Doğubayazıt Sazlıkları, 2016’da “Ulusal Öneme Sahip Sulak Alan” olarak belirlendi. CNN Türk’ün aktardığına göre alan aynı zamanda Ağrı Dağı Milli Parkı sınırları içinde bulunuyor. Uzmanlar, planlamacıların bu alanda ekolojik ve ekonomik kararları bir bütün olarak değerlendirmesi gerektiğini vurguluyor.

Uçan kaşıkçı kuşu
Sazlıkta görülen türler arasında gösterilen kaşıkçı (temsili fotoğraf) — Fotoğraf: Alexis Lours / Wikimedia Commons (CC BY 4.0)

Doğubayazıt Sazlıkları’na nasıl gidilir?

Sazlığa en kolay ulaşım, Doğubayazıt’tan Iğdır yönüne giden kara yolu üzerinden. Yol, Karabulak beldesi yakınlarından geçerek sazlığın kenarından ilerliyor. Alanda kuş gözlem platformu ya da özel bir ziyaretçi altyapısı bulunmadığı için ziyaretin kendi aracınızla yapılması öneriliyor. Arazinin büyük bölümü düz ve yürüyüşe elverişli.

Ziyaret için öneriler

  • Doğru mevsimi seçin: İlkbahar ve sonbahar göç dönemleri kuş gözlemi için en verimli dönemlerdir. Yazın göl aynaları belirgin şekilde küçülür.
  • Dürbün ve teleskop alın: Kuşların önemli bir bölümü kamışlıkların içinde ve göl aynalarının ortasında beslenir.
  • Kuşları rahatsız etmeyin: Üreme döneminde kamışlıklara girmemeye ve yüksek sesten kaçınmaya özen gösterin.
  • Rotanızı birleştirin: Sazlık ziyaretini İshak Paşa Sarayı ve Ağrı Dağı manzarasıyla aynı gün planlayabilirsiniz.

Kaynaklar: Doğa Derneği Önemli Doğa Alanları envanteri, BirdLife International Önemli Kuş Alanı kayıtları (TR092), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Ağrı İl Müdürlüğü, Doğu Coğrafya Dergisi (2021), CNN Türk. Kapak fotoğrafı: Volker Höhfeld / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)

Sıkça Sorulan Sorular

1. Doğubayazıt Sazlıkları nerede?

Doğubayazıt Sazlıkları, Ağrı’nın Doğubayazıt ilçesinin kuzeyinde, Ağrı Dağı’nın batı eteklerinde yer alır. Alana Iğdır’ın Karabulak beldesinden geçen Doğubayazıt-Iğdır kara yoluyla ulaşılır.

2. Doğubayazıt Sazlıkları’nda hangi kuşlar görülür?

Kuş gözlemcilerinin kayıtlarında kızıl angıt, çıkrıkçın, uzunbacak, kara kızılbacak, Ermeni martısı, bıyıklı sumru, erguvani balıkçıl, alaca balıkçıl, gece balıkçılı, kaşıkçı ve saz delicesi gibi türler yer alıyor. Kaynaklara göre alanda 100’ü aşkın kuş türü kaydedildi.

3. Sazlığı ziyaret etmek için en uygun dönem ne zaman?

Kuş gözlemi için en verimli dönemler ilkbahar ve sonbahar göçleridir. Yaz aylarında sazlıklardaki sular büyük ölçüde çekildiği için göl aynaları küçülür.

4. Doğubayazıt Sazlıkları koruma altında mı?

BirdLife International verilerine göre alan 2016’da Ulusal Öneme Sahip Sulak Alan olarak belirlendi. Sazlık ayrıca uluslararası Önemli Kuş Alanları (ÖKA) listesinde yer alıyor.

Karaköse Haber - Bizi Sosyal Medyada Takip Edin!

Bakmadan Geçme