Doğal gaz krizi kömür fiyatlarını neden sıçrattı?

Orta Doğu’daki jeopolitik gerilim enerji piyasalarında domino etkisi yarattı. Katar’ın sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) tesislerini kapatması ve üretimi geçici olarak durdurma kararı, küresel doğal gaz arzında ciddi daralma beklentisine yol açtı. Küresel LNG arzının yaklaşık yüzde 20’sini karşılayan Katar’daki bu gelişme, özellikle Avrupa ve Asya enerji piyasalarında sert fiyat hareketlerini beraberinde getirdi.

QatarEnergy, yalnızca LNG üretimini değil, kimya ve petrokimya tesislerindeki faaliyetleri de askıya aldığını duyurdu. Bu karar, elektrik üretiminde doğal gaza bağımlı ülkeleri alternatif yakıt arayışına yöneltti. En hızlı ve erişilebilir seçenek olarak öne çıkan kömür ise küresel piyasalarda güçlü bir talep artışıyla karşılaştı.

Asya piyasalarında referans kabul edilen Newcastle kömür vadeli işlemleri 27 Şubat’ta ton başına 115,80 dolar seviyesinde kapanırken, son veriler fiyatın yüzde 20’nin üzerinde artarak 139 dolara yükseldiğini gösteriyor. Bu seviye, Aralık 2024’ten bu yana kaydedilen en yüksek fiyat olarak dikkat çekiyor. Benzer şekilde Avrupa’da referans kabul edilen API2 Rotterdam kömür kontratlarında da yükseliş hız kazandı. 27 Şubat’ta ton başına 106 dolar olan fiyatlar, kısa sürede yüzde 31’i aşan artışla 139 dolar bandına çıktı ve Mayıs 2023’ten bu yana en yüksek seviyeye ulaştı.

Doğal gaz tarafında ise dalgalanma daha sert oldu. Hollanda merkezli ve Avrupa’nın en derin doğal gaz ticaret noktası olan Title Transfer Facility (TTF) nisan vadeli kontratlarında son iki günde megavatsaat başına fiyatların yüzde 100’e varan artış göstermesi, piyasadaki panik havasını gözler önüne serdi. Avrupa ülkeleri kış öncesi depolama hazırlıklarını hızlandırmaya çalışırken, arz belirsizliği fiyatları yukarı çekti.

Enerji uzmanları, Hürmüz Boğazı’ndaki nakliye risklerinin de fiyatlamalara eklendiğini belirtiyor. Küresel LNG taşımacılığında kritik bir geçiş noktası olan boğazdaki güvenlik endişeleri, sigorta ve lojistik maliyetlerini artırarak doğal gaz fiyatları üzerinde ek baskı oluşturuyor. Bu tablo, elektrik üretim maliyetlerini yükseltirken enerji yoğun sanayilerin kömüre yönelmesini hızlandırıyor.

Kömür fiyatlarındaki sert yükselişin arkasında, doğal gaz arzındaki daralma beklentisi ve yakıt ikamesi etkisi bulunuyor. Elektrik üreticileri, kısa vadede arz güvenliğini sağlamak için daha pahalı olsa bile kömür kullanımını artırma eğilimine giriyor. Bu durum, küresel enerji dönüşümü hedefleri açısından da yeni bir tartışma başlatıyor.