- Haberler
- Ağrı Keşfet
- Ağrı'nın Kökü Nedir, Kökeni Kimdir?
Ağrı'nın Kökü Nedir, Kökeni Kimdir?
Ağrı, 'acı veren yükseklik'ten çok 'muazzam, ulaşılmaz yücelik' ve volkanik ateşin çağrışımlarıyla yoğrulmuş bir isimdir. Dağın kendisi gibi sert, etkileyici ve kadim bir köken taşır Nuh'tan Urartu'ya, Masis'ten Ararat'a uzanan hikâyelerin modern Türkçedeki yankısıdır.
Ağrı'nın kökeni, Doğu Anadolu'nun en çarpıcı coğrafi unsuru olan devasa Ağrı Dağı ile doğrudan bağlantılıdır. Türkiye'nin en yüksek noktası (5.137 metre) olan bu stratovolkan, binlerce yıldır farklı halklar tarafından çeşitli isimlerle anılmış, mitler ve kutsal anlatılarla yoğrulmuştur. Şehir ve ilin bugünkü adı da tam olarak bu dağdan alınmıştır.
Dağın en eski bilinen adı Masis'tir (Ermenice). Bu isim, Orta Farsça'da "en büyük" anlamına gelen masist kelimesinden türemiş olabilir ya da Proto-Hint-Avrupa dillerindeki dağ kökü mns- ile ilişkilendirilir. Ermeniler için "en yüce, en heybetli" anlamını taşır; Urartu döneminden beri bölgenin sembolüdür.
Tevrat'ta geçen Ararat ise aslında dağın kendisi değil, Urartu ülkesinin (Asurca Uruatri → "dağlık ülke") İbrani ve Aramice uyarlamasıdır. Zamanla sadece bu tek dağa atfedilmiştir. Nuh Tufanı efsanesinde geminin karaya oturduğu yer olarak anılması, Ararat'ı dünya çapında ünlü kılmıştır. Farsçada Kûh-e Nûh (Nuh Dağı), Kürtçe'de Çiyayê Agirî ("Ateş Dağı" – volkanik yapısına ve ateş anlamındaki agir kelimesine atıf) olarak bilinir.
Türkçe Ağrı adı ise Geç Orta Çağ'dan itibaren kullanılmaya başlanmıştır. Selçuklular döneminde Eğri Dağ ya da Ağır Dağ şeklinde kaydedilir. "Ağrı" kelimesi günümüz Türkçesinde "acı, sızı" anlamına gelse de, buradaki kullanımda bu anlam baskın değildir. Bazı dilbilimciler (örneğin M. Räsänen), Eski Türkçe'de ağrı / ağrū biçiminin "yüksek, yüce" anlamı taşıdığını belirtir. Bu görüşe göre isim, dağın erişilmez yüksekliğini ve heybetini vurgular. Başka bir yaklaşıma göre Kürtçe "ateşli" anlamından Türkçeye geçmiş ve dağın zorlu, acımasız doğası ile ilişkilendirilmiştir.
Şehrin kendisi ise tarih boyunca isim değiştirmiştir: Ermeni etkisiyle Karakilise, Kurtuluş Savaşı yıllarında Kazım Karabekir Paşa döneminde Karaköse, 1927'de il merkezi olduktan sonra da 1938 yılında resmen Ağrı adını almıştır. Bu değişiklik tamamen Ağrı Dağı'ndan esinlenmedir; dağ, ilin coğrafi kimliğini belirleyen en güçlü unsurdur.
