Türkiye'nin Çatısı Ağrı Dağı: Buzulundan Son Patlamasına Şaşırtan Bilgiler

Türkiye'nin en yüksek noktası Ağrı Dağı, 5.137 metrelik zirvesiyle yalnızca bir dağ değil; buzulları, volkanik geçmişi ve efsaneleriyle başlı başına bir dünya. Doğubayazıt ovasından bakıldığında ufku kaplayan dev, hakkında bilinenlerden çok daha fazlasını saklıyor.

Dağın çoğu Iğdır'da

Adını Ağrı ilinden alsa da dağın yaklaşık yüzde 65'i Iğdır, yüzde 35'i ise Ağrı sınırları içinde yer alıyor. Dağ, İran'ın yaklaşık 16 kilometre batısında, Ermenistan'ın ise 32 kilometre güneyinde bulunuyor.

İki zirve: Büyük Ağrı ve Küçük Ağrı

Ağrı Dağı iki zirveden oluşuyor: 5.137 metrelik Atatürk Zirvesi (Büyük Ağrı) ve 3.898 metrelik İnönü Zirvesi (Küçük Ağrı). Dağın 4.000 metreye kadar olan kısmı bazalt, daha yukarısı ise andezit lavlarından oluşuyor.

Türkiye'nin en büyük buzulu burada

Ağrı Dağı, Türkiye'de üzerinde güncel bir buz takkesi bulunan tek dağ. Zirvedeki yaklaşık 10 kilometrekarelik buz örtüsü, ülkenin en büyük buzulu. Bu takkeden sarkan ve uzunlukları 1 ile 2,5 kilometre arasında değişen 11 buzul dili, güney yamaçta 4.200, kuzey yamaçta 3.900 metreye kadar iniyor. Kalıcı kar sınırı ise 4.300 metreden geçiyor.

Son patlama 1840'ta yaşandı

Ağrı Dağı sönmüş görünse de volkanik bir dağ. Bilinen son büyük olay 2 Temmuz 1840'ta yaşandı. Dağın kuzey yamacında meydana gelen freatik patlama ve buna bağlı 7,4 büyüklüğündeki deprem ciddi hasara ve çok sayıda can kaybına yol açtı.

Adının anlamı

Türkçede Geç Orta Çağ'dan beri Ağrı Dağı olarak anılan dağın Selçuklu dönemindeki adı Eğri Dağ'dı. Farsçada Kuh-e Nuh yani "Nuh Dağı", Kürtçede ise "Ateşli Dağ" anlamına gelen Çiyayê Agirî olarak biliniyor. Dünyada yaygın olarak kullanılan Ararat adı ise Urartulara verilen İbranice isimden geliyor.

Nuh'un Gemisi inancı

Tevrat ve Eski Ahit'teki Yaratılış kitabında Nuh'un gemisinin Büyük Tufan'ın ardından karaya oturduğu dağ olarak geçen Ağrı Dağı, bu yönüyle de dünyanın dört bir yanından ilgi görüyor. Kur'an'da ise geminin "Cudi'ye oturduğu" belirtiliyor.

İlk tırmanış 1829'da

Zirveye bilinen ilk tırmanış, 1829 yılında Alman doğa bilimci Friedrich Parrot ve beraberindeki ekip tarafından gerçekleştirildi. Bugün dağa her yıl yerli ve yabancı çok sayıda dağcı tırmanıyor. Tırmanışlar için resmi izin alınması gerekiyor.

Görseller: Wikimedia Commons (Büyük ve Küçük Ağrı Dağı: Cemil1280, FAL; Ağrı Dağı'nın karlı zirvesi: Serouj Ourishian, CC BY-SA 4.0; 11 Haziran 1966'da Ağrı Dağı zirvesi: Ertly, CC BY 4.0)