6 bin yıl önce savaşsız bir toplum! Karaz Kültürü'nün sırrı ne?
Doğu Anadolu'da 6 bin yıl önce ortaya çıkan Karaz Kültürü'nde sınıf ayrımı, savaş ve yönetici kavramının bulunmaması dikkat çekiyor.
Doğu Anadolu’dan Kafkaslar’a ve Orta Anadolu’ya kadar geniş bir coğrafyada izlerine rastlanan Karaz Kültürü, sahip olduğu yaşam biçimiyle bilim insanlarının ilgisini çekmeye devam ediyor. Yaklaşık 6-6,5 bin yıl öncesine dayanan bu kültürde, toplum yapısının eşitlikçi olması ve savaş izlerinin neredeyse hiç görülmemesi dikkat çekiyor.
Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Arkeoloji Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mehmet Işıklı, Karaz kültürüne ait yerleşimlerde yapılan kazılarda oldukça farklı bir toplum yapısıyla karşılaştıklarını belirtti.
“Bu toplumda yönetici ve yönetilen ayrımı yok. Evler birbirine benzer, mezarlarda sınıf farkını gösteren bulgulara rastlanmaz. Savaş izlerine ise neredeyse hiç denk gelmiyoruz. Bu yönüyle Karaz toplulukları, barış içinde yaşayan, sade bir hayat süren insan grupları olarak karşımıza çıkıyor.”
Eşitlikçi ve Sade Bir Yaşam
Karaz kültürüne ait yerleşimlerin genellikle küçük köylerden oluştuğunu belirten Işıklı, bu köylerin 30 ila 50 haneden meydana geldiğini ifade etti. Yaklaşık 100-120 kişilik bu toplulukların, basit yapılı evlerde yaşadığı ve hayvancılıkla geçimini sağladığı kaydedildi.
Evlerin çoğunlukla taş, kerpiç ve çamur kullanılarak inşa edildiğini belirten Işıklı, bu yapıların günümüz köy evlerinin ilkel birer örneği olduğunu söyledi.
Karaz toplumunun temel geçim kaynağının hayvancılık olduğunu vurgulayan Işıklı, tarım faaliyetlerinin ise daha sınırlı ve hayvancılığa bağlı şekilde yürütüldüğünü belirtti. Mevsimsel üretime dayalı bu sistemde, insanların ihtiyaçları doğrultusunda basit tarım faaliyetleri gerçekleştirildi.
Savaş Yok, Silah Yok
Karaz kültürünün en dikkat çekici özelliklerinden biri ise savaş ve şiddet izlerinin yok denecek kadar az olması. Yapılan kazılarda savunma duvarlarına, silah kalıntılarına ya da toplu çatışmalara işaret eden bulgulara rastlanmadığını belirten Işıklı, bu durumun toplumun barışçıl yapısını ortaya koyduğunu ifade etti.
“Kap kacak, ocak gibi gündelik yaşam eşyalarına rastlıyoruz ancak silah sayısı oldukça az. Militarist bir yapıyı gösteren bulgular yok. Bu nedenle bazı araştırmacılar bu toplumu ‘barışçıl çobanlar’ olarak tanımlıyor” dedi.
İnanç Sistemine Dair İz Yok
Karaz kültürüne ait kazılarda bugüne kadar tapınak olarak değerlendirilebilecek bir yapıya rastlanmadığını belirten Işıklı, yazının bulunmaması nedeniyle toplumun inanç sistemi hakkında kesin bilgilere ulaşılamadığını da sözlerine ekledi.
Bakmadan Geçme
